Phần bù rủi ro đô la Mỹ bùng nổ: Dấu hiệu cảnh báo từ thị trường tài chính toàn cầu

Đồng đô la Mỹ đang trải qua một cơn bão áp lực kép từ chính sách và địa chính trị, dẫn tới sự tái xuất hiện mạnh mẽ của “phần bù rủi ro” - một mức phí mà thị trường đòi hỏi để nắm giữ đồng tiền này. Giữa những bình luận ủng hộ đồng tiền yếu hơn từ Nhà Trắng, các động thái can thiệp tỷ giá và bầu không khí bất ổn bao trùm Fed, đồng bạc xanh đang phải đối mặt với những thử thách chưa từng có kể từ cuộc khủng hoảng năm ngoái.

Thị trường tài chính toàn cầu năm 2026 mở đầu bằng một chuỗi sự kiện chấn động dồn dập từ Washington, khiến các nhà đầu tư chao đảo. Trong bối cảnh đó, một hiện tượng then chốt đã tái xuất hiện: “phần bù rủi ro đô la” (Dollar Risk Premium) đang được thị trường xây dựng lại, đẩy đồng đô la Mỹ vào thế yếu bất chấp những nền tảng kinh tế vốn có. Sự sụt giảm đột ngột của USD trong tuần qua không đơn thuần là một đợt điều chỉnh, mà là tín hiệu báo động đỏ về mức độ bất ổn chính sách và địa chính trị đang bao trùm lên đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Bối cảnh một năm đầy biến động

Năm 2026 được dự báo là một năm đầy biến động khi những tin tức địa chính trị và chính sách từ Washington liên tục ập đến thị trường với tần suất chóng mặt. Sự hỗn loạn này đã tạo ra một môi trường mà ở đó, các yếu tố phi kinh tế truyền thống bắt đầu lấn át trong việc định giá tiền tệ.

Khái niệm “phần bù rủi ro” trong tiền tệ chính là thước đo cho sự bất định và nghi ngờ này, vượt ra ngoài những phân tích cơ bản về tăng trưởng kinh tế hay chênh lệch lãi suất. Nó thường được thể hiện qua hai dấu hiệu: thứ nhất, khi tỷ giá hối đoái lệch xa một cách khó hiểu so với các mô hình “giá trị hợp lý”; và thứ hai, khi nó di chuyển ngược chiều với những gì mà chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia dự báo.

Hiện tượng này không phải là mới, nó từng bùng nổ dữ dội vào tháng 4/2025 trong cú sốc thuế quan, khi đồng đô la, cổ phiếu và trái phiếu Mỹ cùng lao dốc vì lo ngại dòng vốn tháo chạy. Điều nghịch lý là khi đó, USD giảm mạnh so với Euro dù chênh lệch lợi suất trái phiếu 2 năm xuyên Đại Tây Dương nghiêng về Mỹ tới 50 điểm cơ bản (bps). Sau một thời gian tạm lắng, phần bù rủi ro này một lần nữa trỗi dậy mạnh mẽ trong những tuần đầu năm 2026, được kích hoạt bởi một loạt các sự kiện chồng chéo.

Các cú sốc chính sách đẩy rủi ro lên cao

Một loạt động thái từ chính quyền Tổng thống Donald Trump đã trực tiếp thổi bùng lên mối lo ngại của thị trường. Sự kiện gây chấn động đầu tiên là mối đe dọa áp thuế bổ sung 10% lên hàng loạt quốc gia châu Âu liên quan đến tranh cãi về Greenland.

Mối đe dọa này, dù sau đó đã được rút lại khi đạt “khung thỏa thuận” với NATO, đã gây ra một cú sốc tức thời: cổ phiếu và trái phiếu Mỹ đồng loạt giảm mạnh, kéo theo đồng USD lao dốc. Sự kiện này củng cố nhận định rằng chính quyền Mỹ sẵn sàng sử dụng công cụ thương mại một cách quyết đoán, bất chấp những biến động thị trường có thể xảy ra.

Tiếp theo đó, một động thái hiếm hoi trên thị trường ngoại hối đã giáng thêm một đòn mạnh vào niềm tin. Vào ngày 23/1/2026, Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed), theo yêu cầu từ chính phủ Nhật Bản, đã tiến hành “kiểm tra tỷ giá” (rate check) đối với cặp USD/JPY.

Hành động này, được coi như bước chuẩn bị trước một cuộc can thiệp trực tiếp, đã gửi đi một tín hiệu cực mạnh tới thị trường. Đồng Yên Nhật ngay lập tức tăng giá gần 4% chỉ trong vài ngày mà không cần bất kỳ động thái can thiệp nào khác.

Giới phân tích đọc đây là một “phát súng cảnh cáo” rằng Washington không những không lo ngại về một đồng USD yếu hơn, mà thậm chí có thể ngầm ủng hộ nó như một phần của chiến lược điều chỉnh thương mại toàn cầu.

Những diễn biến này diễn ra ngay sau một tuyên bố quan trọng của Tổng thống Trump vào ngày 27/1. Khi được hỏi về đồng USD đang giảm giá, ông Trump nói rằng giá trị đồng đô la vẫn “rất tuyệt” và ông muốn nó “tự tìm mức cân bằng của mình”. Thông điệp này, dù có vẻ trung lập, lại được thị trường diễn giải như một sự chấp thuận ngầm cho xu hướng giảm giá.

Tất cả các yếu tố trên hội tụ, tạo ra một làn sóng bán tháo khiến đồng USD chạm đáy 4 năm so với Euro và các đồng tiền châu Âu khác, đồng thời mất giá mạnh so với Yên Nhật.

Phân tích chuyên sâu từ các định chế tài chính hàng đầu

Sự dịch chuyển bất thường của thị trường đã được các ngân hàng đầu tư lớn theo dõi và phân tích sát sao. Các chiến lược gia tại Morgan Stanley chỉ ra rằng chỉ báo phần bù rủi ro mà họ theo dõi đã tăng vọt lên trên mức trung bình kể từ sau cú sốc “Liberation Day” tháng 4/2025.

Phương pháp đo lường của họ tập trung vào mức độ dịch chuyển của USD trong 10 ngày so với các đồng tiền chính, vượt xa những gì được dự báo bởi chênh lệch lãi suất. Tại đỉnh điểm vào tuần trước, độ lệch này đã đạt tới 4-5% đối với Euro, Yên Nhật, Franc Thụy Sĩ và một số đồng tiền khác.

Nhóm phân tích của Morgan Stanley nhận định, mặc dù họ giữ lập trường trung lập ở thời điểm hiện tại, nhưng “các yếu tố đang dần hội tụ cho một đợt phá vỡ tiêu cực với USD”.

Tương tự, các nhà phân tích tại Barclays cũng đánh giá phần bù rủi ro của USD đã “tăng vọt trở lại”. Họ nhấn mạnh rằng “quy mô của phần bù rủi ro trước hết là một hàm số của sự tin tưởng vào quá trình hoạch định chính sách của Mỹ”.

Để định lượng, Barclays đo lường USD so với Euro - đồng tiền được họ gọi là “công cụ chống USD chính”, và so sánh sự chênh lệch so với khoảng cách lợi suất thực kỳ hạn 10 năm.Kết quả cho thấy một phần bù rủi ro lên tới 5% đã tái xuất hiện, dù vẫn thấp hơn mức đỉnh 7% trong cú sốc tháng 4 năm ngoái.

Barclays đánh giá mức này là “rộng nhưng chưa cực đoan theo tiêu chuẩn lịch sử”. Một chỉ báo khác xác nhận sự bất ổn là biến động ngụ ý kỳ hạn 1 tháng của cặp EUR/USD, đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ tháng 5/2025, tiến sát mốc 10%.

Ánh sáng tạm thời và những rủi ro hệ thống tiềm ẩn

Giữa làn sóng bất ổn, một tín hiệu tích cực tạm thời đã xuất hiện vào cuối tháng 1: việc Tổng thống Trump chính thức đề cử cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh làm Chủ tịch tiếp theo. Thị trường phản ứng nhẹ nhàng với tin này, đồng USD phục hồi một phần.

Lý do là ông Warsh được xem là một lựa chọn chính thống, có khả năng sẽ bảo vệ sự độc lập của Fed và không dễ dàng nhượng bộ trước các yêu cầu cắt giảm lãi suất mạnh mẽ từ Nhà Trắng, vốn được một số cố vấn như Stephen Miran đề xuất. Tuy nhiên, ánh sáng từ đề cử này chỉ là tạm thời, bởi nỗi lo về sự độc lập của Fed vẫn còn đó, đặc biệt khi người tiền nhiệm Jerome Powell từng bị chỉ trích công khai.

Rủi ro thực sự mà các nhà phân trị cảnh báo nằm ở tác động lan tỏa của một đồng USD yếu không kiểm soát. Barclays chỉ ra rủi ro thứ cấp lớn nhất là “sự yếu đi của USD có thể lan sang dòng vốn rút khỏi Mỹ và suy giảm chung giá tài sản Mỹ”. Quy mô của mối đe dọa này là khổng lồ: các nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ hơn 27 nghìn tỷ USD tài sản Mỹ, bao gồm trái phiếu chính phủ, cổ phiếu và các công cụ nợ khác.

Trong đó, Nhật Bản là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của kho bạc Mỹ, trong khi các nhà đầu tư châu Âu nắm giữ khoảng 8 nghìn tỷ USD cổ phiếu và trái phiếu. Một cú sốc tỷ giá chỉ từ 10-20% cũng có thể gây ra những tổn thất vốn nghiêm trọng, kích hoạt các cuộc bán tháo dây chuyền và làm bất ổn hệ thống tài chính toàn cầu.

Hơn nữa, một đồng USD yếu hơn sẽ đẩy chi phí nhập khẩu hàng hóa vào Mỹ tăng cao, làm phức tạp hóa nhiệm vụ kiểm soát lạm phát của Fed. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh các mối đe dọa thuế quan mới, như vụ Greenland, có thể tiếp tục kích thích áp lực giá cả.

Kết luận

Sự tái xuất hiện và mở rộng của phần bù rủi ro đô la đầu năm 2026 là một tín hiệu cảnh tỉnh rõ ràng. Nó cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang định giá lại rủi ro một cách thận trọng, không chỉ dựa trên số liệu kinh tế mà còn dựa trên độ tin cậy của các thể chế và sự ổn định trong chính sách của Washington.

Trong ngắn hạn, việc đề cử Kevin Warsh có thể mang lại chút bình yên, nhưng xu hướng dài hạn của đồng đô la sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc liệu Washington có thể khôi phục được sự tin tưởng vào tính minh bạch, ổn định và độc lập của các thể chế kinh tế then chốt hay không.

Như phân tích của Morgan Stanley kết luận: “Dù chúng tôi giữ thái độ trung lập ngay lúc này, chúng tôi cho rằng các điều kiện vẫn tiếp tục hội tụ để một đợt bứt phá bất lợi cho đồng đô la sắp xảy ra”. Đối với các nhà đầu tư, đây là thời điểm cần đánh giá lại mức độ tập trung vào tài sản định danh USD trong danh mục và xem xét các chiến lược phòng ngừa rủi ro tiền tệ một cách thận trọng.