Chính quyền Trump quyết thay thế thuế quan ngay lập tức nếu thua kiện tại Tòa án Tối cao

Bất chấp nguy cơ phải hoàn trả hàng trăm tỷ USD, chính quyền Trump tuyên bố sẵn sàng tái thiết lập khung thuế quan toàn cầu chỉ trong một ngày nếu Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý hiện tại, đặt thị trường tài chính và thương mại thế giới vào thế chờ đợi đầy căng thẳng.

Chỉ vài ngày trước thời khắc Tòa án Tối cao Hoa Kỳ có thể đưa ra phán quyết định đoạt, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ không từ bỏ chính sách thương mại then chốt của mình.

Trong một cuộc phỏng vấn với The New York Times được công bố ngày 19/1/2026, ông Greer khẳng định nếu Tòa án Tối cao bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA) làm cơ sở cho các loại thuế “đối ứng”, đội ngũ của ông sẽ “bắt đầu từ ngày hôm sau” để xây dựng lại một khung thuế quan mới.

Tuyên bố này không chỉ thể hiện sự quyết tâm mà còn cho thấy một kế hoạch dự phòng đã được chuẩn bị kỹ lưỡng cho nhiệm kỳ thứ hai tiềm năng của Tổng thống Trump. Ông Greer tiết lộ rằng ông và các cố vấn đã trình lên tổng thống “rất nhiều lựa chọn khác nhau” để theo đuổi các mục tiêu thương mại, bất kể con đường pháp lý hiện tại có bị chặn đứng hay không. Điều này củng cố nhận định của giới quan sát rằng, dù kết quả phán quyết ra sao, công cụ thuế quan, trụ cột của chiến lược “America First” hay “Nước Mỹ trên hết”, sẽ khó có khả năng biến mất hoàn toàn.

Bối cảnh của vụ việc bắt nguồn từ năm 2025, khi Tổng thống Trump sử dụng IEEPA để áp đặt các mức thuế quan đối ứng lên phần lớn các đối tác thương mại lớn của Mỹ. Động thái này nhằm đối phó với thâm hụt thương mại kéo dài và các hành vi mà chính quyền coi là “mối đe dọa khẩn cấp” đối với nền kinh tế và an ninh quốc gia. Hệ thống thuế bao gồm mức thuế cơ bản 10% áp dụng rộng rãi, cùng các mức cao hơn nhắm vào từng quốc gia dựa trên chính sách thuế của họ đối với hàng hóa Mỹ.

Một ví dụ điển hình là trường hợp của Hàn Quốc. Nước này ban đầu bị áp mức thuế 25%, nhưng sau đó đã được giảm xuống còn 15% thông qua một thỏa thuận song phương đặc biệt. Đổi lại, Seoul cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào nền kinh tế Mỹ. Một thỏa thuận tương tự với Nhật Bản cũng mang về cam kết đầu tư 550 tỷ USD để đổi lấy các ưu đãi thuế quan.

Những con số khổng lồ này minh chứng cho cách thức thuế quan đã trở thành một công cụ đàm phán đa diện, kết hợp giữa kinh tế, chính trị và ngoại giao.

Tuy nhiên, cơ sở pháp lý của các biện pháp này đã vấp phải thách thức ngay từ đầu. Vào tháng 5/2025, một tòa án cấp dưới đã phán quyết rằng việc sử dụng IEEPA để áp thuế vượt quá thẩm quyền của tổng thống. Đến tháng 8/2025, Tòa phúc thẩm liên bang giữ nguyên phán quyết đó, lập luận rằng IEEPA vốn được thiết kế chủ yếu cho các biện pháp trừng phạt kinh tế trong tình huống khẩn cấp thực sự, không trao quyền áp thuế quy mô lớn như vậy cho hành pháp.

Vụ việc sau đó được đưa lên Tòa án Tối cao. Tại phiên tranh luận miệng vào tháng 11/2025, nhiều thẩm phán đã bày tỏ sự hoài nghi rõ rệt về lập luận của chính quyền. Các câu hỏi của họ tập trung vào việc liệu Quốc hội, với quyền đánh thuế hiến định, có thực sự ủy quyền rộng rãi như vậy thông qua IEEPA hay không.

Việc Tòa án thông báo tổ chức một phiên họp công khai vào ngày 21/1/2026 khiến nhiều người tin rằng một phán quyết cuối cùng đang ở ngay trước mắt.

Hậu quả tài chính của một phán quyết bất lợi là vô cùng lớn. Theo ước tính từ các nguồn tin như Reuters và Bloomberg, tổng số tiền thuế quan đã thu được dựa trên IEEPA có thể vượt quá 150 tỷ USD tính đến đầu năm 2026.

Tổng thống Trump từng cảnh báo rằng việc mất đi công cụ này sẽ là một “đòn giáng khủng khiếp”, buộc chính phủ phải hoàn trả “hàng trăm tỷ USD” cho các doanh nghiệp nhập khẩu. Thậm chí, ông còn đề cập đến con số “hàng nghìn tỷ USD” nếu tính cả các khoản đầu tư mà các quốc gia và công ty đã cam kết thực hiện tại Mỹ như một phần của thỏa thuận để giảm thuế.

Các chuyên gia từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE) và Tax Foundation đánh giá rằng một kịch bản hoàn trả quy mô lớn sẽ tạo ra áp lực tài khóa chưa từng có lên ngân sách liên bang. Đồng thời, nó cũng gây ra sự xáo trộn sâu sắc và kéo dài cho các chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã thích nghi với thực trạng thuế quan.

Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu lớn, trong đó có các tập đoàn như Costco, đã chủ động khởi kiện để bảo vệ quyền được hoàn trả thuế, trong khi Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP) được cho là đã chuẩn bị sẵn các quy trình để xử lý hoàn trả điện tử nếu cần thiết.

Trước nguy cơ này, chính quyền Trump không hề thụ động. Như ông Greer đã nhấn mạnh, các phương án thay thế đã được soạn sẵn. Chúng có thể bao gồm việc chuyển sang sử dụng các đạo luật thương mại khác có căn cứ pháp lý khác biệt. Các lựa chọn tiềm năng được giới phân tích từ Bloomberg và các nguồn tin khác đề cập bao gồm:

1. Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962: Liên quan đến an ninh quốc gia, thường được dùng để áp thuế đối với thép và nhôm.

2. Điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974: Nhắm vào các hành vi thương mại không công bằng của nước ngoài.

3. Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974: Ít được biết đến hơn, cho phép tổng thống áp thuế để giải quyết các vấn đề khủng hoảng cán cân thanh toán – một lập luận phù hợp với mục tiêu giảm thâm hụt thương mại mà Tổng thống Trump thường xuyên nhấn mạnh.

Ngoài ra, với việc Quốc hội nhiều khả năng vẫn do Đảng Cộng hòa kiểm soát, khả năng thông qua một đạo luật mới trao quyền thuế quan rõ ràng cho tổng thống cũng không phải là viễn cảnh.

Tác động của toàn bộ diễn biến này vượt xa phạm vi ngân sách Mỹ. Các tổ chức quốc tế và chuyên gia kinh tế bày tỏ lo ngại sâu sắc về sự ổn định lâu dài của hệ thống thương mại.

Một báo cáo từ Reuters trích dẫn ý kiến cho rằng ngay cả khi chính quyền chuyển đổi thành công sang một cơ sở pháp lý khác, sự bất ổn định về chính sách sẽ tiếp tục làm gián đoạn các chuỗi cung ứng và kế hoạch đầu tư dài hạn. Các thị trường mới nổi, đặc biệt ở châu Á, có thể phải đối mặt với chi phí nhập khẩu tăng cao, dẫn đến lạm phát và tăng trưởng chậm lại.

Trên thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường ngoại hối (Forex), những diễn biến này được theo dõi sát sao. Kể từ khi các loại thuế được áp đặt, đồng USD đã có xu hướng mạnh lên đáng kể, gây áp lực lên các đồng tiền khác và làm tăng tính biến động.

Các nhà phân tích từ J.P. Morgan và Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) nhận định rằng một phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao có thể kích hoạt một đợt bán tháo ngắn hạn đối với USD, do thị trường phản ứng với nguy cơ mất đi công cụ hỗ trợ đồng tiền. Tuy nhiên, bất kỳ kế hoạch thay thế thuế quan nhanh chóng và quyết đoán nào cũng có thể nhanh chóng củng cố lại xu hướng dài hạn của đồng bạc xanh.

Các cặp tiền tệ liên quan trực tiếp đến các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề bởi thuế quan, chẳng hạn như USD/KRW (Won Hàn Quốc) và USD/JPY (Yên Nhật), dự kiến sẽ chứng kiến biến động mạnh nhất. Các nhà giao dịch cần chuẩn bị cho những đợt sóng ngắn do tin tức pháp lý, trong khi vẫn nhìn nhận bức tranh tổng thể rằng chính sách thương mại cứng rắn sẽ tiếp tục là một yếu tố chủ đạo định hình dòng vốn toàn cầu trong năm 2026.

Tóm lại, phán quyết sắp tới của Tòa án Tối cao không đơn thuần là một vấn đề pháp lý. Nó là một phép thử then chốt cho mô hình thương mại mà Tổng thống Trump ủng hộ và cho thấy sự căng thẳng giữa các nhánh quyền lực tại Washington. Với những kế hoạch dự phòng chi tiết đã được vạch ra, chính quyền Mỹ thể hiện rõ quyết tâm duy trì sức ép thương mại thông qua thuế quan, bất chấp mọi phán quyết của tòa án.

Kết quả cuối cùng, dù là gì, cũng sẽ để lại dấu ấn lâu dài lên ngân sách Mỹ, cấu trúc thương mại quốc tế và sự biến động của các thị trường tài chính toàn cầu.