Vàng và Bạc bùng nổ kỷ lục: Vượt ngưỡng 4.600 USD/oz giữa bất ổn niềm tin toàn cầu từ Iran và Fed

Ngày 12/01/2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi giá vàng thế giới lần đầu tiên phá vỡ rào cản tâm lý 4.600 USD/ounce, trong khi bạc cũng lao dốc không phanh để chạm đỉnh cao nhất mọi thời đại. Sự bùng nổ đồng loạt này không đơn thuần là một nhịp tăng kỹ thuật, mà là hệ quả tất yếu của một cơn bão hoàn hảo từ địa chính trị, kinh tế đến những rạn nứt trong chính hệ thống tài chính trung tâm toàn cầu.

Trong phiên giao dịch ngày 12/01/2026, thị trường kim loại quý toàn cầu chứng kiến màn trình diễn ngoạn mục khi cả vàng và bạc đồng loạt lập kỷ lục mới. Giá vàng giao ngay (spot gold) tăng 1.3%, đạt 4,469.49 USD/ounce, sau khi đã chính thức đột phá và chạm mốc lịch sử 4,600.33 USD/ounce. Hợp đồng vàng tương lai kỳ hạn tháng 2 của Mỹ cũng tăng vọt 2%, lên 4,591.10 USD. Trên sàn nội địa tại Việt Nam, cơn sốt còn được khuếch đại mạnh hơn, đẩy giá vàng miếng SJC tại các doanh nghiệp lớn lên sát ngưỡng 160 - 162 triệu đồng/lượng, tăng khoảng 2.2 triệu đồng chỉ trong một phiên.

Không chịu kém cạnh, bạc giao ngay mới là tâm điểm với mức tăng 3.5% lên 82.72 USD/ounce, ngay sau khi lập kỷ lục tuyệt đối ở 83.96 USD/ounce. Thị trường bạc trong nước cũng ghi nhận biến động cực mạnh, có thương hiệu điều chỉnh giá bán bạc thỏi tăng tới 4.08 triệu đồng/kg. Sự đồng loạt bứt phá này, theo nhận định của Kelvin Wong - chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại OANDA, xuất phát từ một động lực chính: “Về cơ bản, yếu tố tác động (lên kim loại) chắc chắn là rủi ro địa chính trị, đây là động lực chính cho đà tăng trong ngày được thấy trên cả thị trường vàng và bạc hôm nay”.

Ngòi nổ địa chính trị từ Iran

Yếu tố thổi bùng cơn sốt vàng ngay lập tức chính là tình hình căng thẳng leo thang đến đỉnh điểm tại Iran. Theo báo cáo từ các tổ chức nhân quyền quốc tế vào ngày Chủ Nhật 11/01, cuộc biểu tình phản đối chính phủ tại quốc gia Trung Đông này đã dẫn đến thương vong thảm khốc với hơn 500 người thiệt mạng. Con số cụ thể được ước tính bao gồm khoảng 490 người biểu tình và 48 nhân viên an ninh. Tình hình trở nên vô cùng nguy cấp khi chính quyền Tehran phát đi những cảnh báo trực diện, đe dọa sẽ nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự của Mỹ nếu Tổng thống Donald Trump thực hiện lời đe dọa tấn công đáp trả để bảo vệ người biểu tình.

Điều đáng nói, điểm nóng Iran không tồn tại đơn lẻ. Nó nằm trong chuỗi hành động quyết đoán và gây tranh cãi của chính quyền Trump trên trường quốc tế, từ việc can thiệp lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, các cuộc thảo luận về khả năng kiểm soát Greenland, đến những hoài nghi công khai về giá trị của liên minh NATO. Môi trường địa chính trị toàn cầu vì thế trở nên cực kỳ bất ổn và khó lường, buộc các nhà đầu tư phải tìm đến tài sản trú ẩn an toàn truyền thống như vàng và bạc một cách ồ ạt.

Tại chính Iran, vàng còn đóng vai trò như một “thứ an sinh xã hội” thiết yếu, đặc biệt đối với phụ nữ, như một công cụ tích lũy và bảo vệ tài sản khỏi siêu lạm phát. Khi biến động xảy ra, nhu cầu mua vàng trong nước bùng nổ như một “bong bóng hoảng loạn”, từ đó càng góp phần đẩy giá toàn cầu tăng cao.

Cuộc khủng hoảng từ bên trong Fed

Nếu địa chính trị là ngòi nổ, thì chính sách tiền tệ và niềm tin vào các thể chế tài chính trung tâm chính là nhiên liệu cho đợt tăng giá lịch sử này. Một sự kiện gây chấn động đã xảy ra ngay trước đó khi Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell công khai tiết lộ rằng Bộ Tư pháp Mỹ dưới thời chính quyền Trump đã đe dọa truy tố hình sự ông liên quan đến lời khai trước Quốc hội. Ông Powell mạnh mẽ gọi đây là một “cái cớ” được tạo ra nhằm gây thêm áp lực buộc ngân hàng trung ương phải hạ lãi suất nhanh hơn và mạnh hơn.

Sự kiện này đã giáng một đòn mạnh vào tính độc lập của Fed - vốn được coi là nền tảng cho sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu. Các cuộc tấn công lặp đi lặp lại từ chính quyền vào Fed trong thời gian qua được xem là yếu tố then chốt làm xói mòn niềm tin vào đồng USD. Khi niềm tin vào thể chế trung tâm bị lung lay, vàng - với tư cách là tài sản phi tín dụng, không chịu rủi ro đối tác - tự nhiên trở thành lựa chọn tối ưu của các dòng tiền thận trọng.

Áp lực chính trị này lại diễn ra trong bối cảnh dữ liệu kinh tế Mỹ đang có dấu hiệu mềm đi, ủng hộ một chính sách tiền tệ ôn hòa hơn. Báo cáo việc làm tháng 12/2025 công bố trước đó cho thấy tăng trưởng việc làm chậm hơn đáng kể so với dự kiến, với các ngành xây dựng, bán lẻ và sản xuất ghi nhận tình trạng mất việc.

Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ cho thấy thị trường lao động chưa suy thoái nghiêm trọng, nhưng sự chậm lại rõ rệt này đã củng cố mạnh mẽ kỳ vọng của thị trường rằng Fed sẽ phải thực hiện ít nhất hai đợt cắt giảm lãi suất trong năm 2026.

Trong môi trường lãi suất thấp, sức hấp dẫn của các tài sản không sinh lời như vàng và bạc được gia tăng đáng kể, đồng thời đồng USD cũng suy yếu từ mức cao nhất trong một tháng, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho giá kim loại quý định giá bằng USD tăng mạnh.

Bức tranh mở rộng

Cơn sóng tăng không chỉ dừng lại ở vàng và bạc, mà lan tỏa ra toàn bộ nhóm kim loại quý, khẳng định đây là một xu hướng trú ẩn an toàn mang tính hệ thống. Bạch kim (platinum) tăng 3.2% lên 2,345.40 USD/ounce, sau khi đã chạm đỉnh kỷ lục trước đó vào ngày 29/12 ở mức 2,478.50 USD. Palladi cũng tăng 3.3% lên 1,875.68 USD/ounce.

Nhìn xa hơn, đà tăng của kim loại quý còn được hỗ trợ vững chắc bởi các xu hướng cấu trúc dài hạn. Các ngân hàng trung ương trên toàn cầu, đặc biệt là Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), tiếp tục chính sách mua vào vàng mạnh mẽ trong tháng thứ 14 liên tiếp, làm thu hẹp đáng kể nguồn cung sẵn có trên thị trường quốc tế.

Xu hướng phi đô la hóa dự trữ cũng diễn ra mạnh mẽ, khi nhiều quốc gia chủ động đa dạng hóa danh mục dự trữ ngoại hối để giảm phụ thuộc vào đồng USD giữa bối cảnh căng thẳng thương mại và địa chính trị kéo dài. Chính những yếu tố nền tảng này đã khiến các định chế tài chính lớn như Morgan Stanley nâng dự báo giá vàng lên mức 4,800 USD/ounce vào quý IV/2026.

Dự báo, cơ hội và cảnh báo rủi ro cho nhà đầu tư

Vậy liệu đà tăng này có bền vững và nhà đầu tư nên hành động ra sao? Các chuyên gia từ nhiều tổ chức uy tín đưa ra những góc nhìn đa chiều.

Về trung và dài hạn, triển vọng vẫn được đánh giá tích cực. BCA Research, trong một báo cáo gần đây, đưa ra khuyến nghị chiến lược rõ ràng: “Mua vàng khi giá điều chỉnh”. Họ lập luận rằng các thỏa thuận địa chính trị hiện tại khá mong manh, trong khi rủi ro về một cú sốc giá dầu lớn từ Trung Đông vẫn tiềm ẩn. Nhu cầu vật chất mạnh từ các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư tổ chức tiếp tục là lực đỡ vững chắc cho giá.

Từ góc độ kỹ thuật, việc vàng phá vỡ thành công ngưỡng kháng cự quan trọng 4,600 USD đã mở ra không gian hướng tới các mục tiêu cao hơn như 4,800 - 5,000 USD trong nửa đầu năm.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, thị trường hoàn toàn có thể đối mặt với những đợt điều chỉnh kỹ thuật cần thiết. Một yếu tố đặc thù cần theo dõi đối với bạc là đợt tái cân bằng danh mục hàng năm của các quỹ chỉ số hàng hóa lớn (như BCOM và S&P GSCI) diễn ra từ ngày 8-15/01. Theo tính toán của JPMorgan, hoạt động cơ cấu này có thể buộc các quỹ bán ra lượng bạc trị giá khoảng 6.1 tỷ USD, tạo áp lực giảm giá tạm thời.

Đối với bạc, mức tăng mạnh hơn vàng còn phản ánh vai trò kép của nó: vừa là tài sản trú ẩn, vừa là kim loại công nghiệp quan trọng. Với tỷ lệ vàng/bạc hiện đang quanh mức 56, một số nhà phân tích tại HSBC cho rằng bạc có thể vẫn còn tiềm năng tăng giá “hời” hơn so với vàng nếu nhu cầu từ các ngành công nghệ xanh như năng lượng tái tạo và điện tử tiếp tục tăng tốc.