Chiến dịch Iran của ông Trump làm dấy lên hồi tưởng về các “cuộc chiến vĩnh cửu” thời hậu 11/9

Cuộc chiến Iran của Tổng thống Donald Trump đang bước sang tháng thứ bảy với chi phí vượt 100 tỷ USD, 838 quân nhân Mỹ thương vong và giá năng lượng tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về một “cuộc chiến vĩnh cửu” mới thời hậu 11/9.

Mục lục

01

Bối cảnh và khởi đầu cuộc chiến

02

Diễn biến và thương vong

03

Chi phí và tác động kinh tế

04

Tác động chính trị và ngoại giao

05

Lan rộng khu vực và chương trình hạt nhân

06

Triển vọng và các quan điểm trái chiều

Bối cảnh và khởi đầu cuộc chiến

Cuộc chiến chống Iran của Tổng thống Donald Trump đang cho thấy những dấu hiệu ngày càng rõ rệt của một cuộc xung đột kéo dài không có hồi kết, khi bước sang tháng thứ bảy với chi phí vượt 100 tỷ USD, 838 quân nhân Mỹ thương vong và giá năng lượng tăng vọt. Giới phân tích nhận định cuộc chiến này có nguy cơ trở thành phiên bản “cuộc chiến vĩnh cửu” của riêng ông Trump, gợi nhớ đến các cuộc xung đột kéo dài ở Afghanistan và Iraq thời hậu 11 tháng 9.

Khi vận động tranh cử nhiệm kỳ thứ hai vào Nhà Trắng, ông Trump cam kết sẽ là một “tổng thống của hòa bình”, người chấm dứt các cuộc chiến tranh nước ngoài thay vì khơi mào chúng. Thế nhưng, một phần tư thế kỷ sau vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 khiến gần 3.000 người thiệt mạng, ông lại đang bị cuốn vào một cuộc xung đột không được lòng dân do chính mình tạo ra. Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, khi Mỹ và Israel phát động “Chiến dịch Cuồng nộ” (Operation Epic Fury) nhằm vào các mục tiêu quân sự và hạt nhân của Iran. Chính quyền Washington khi đó kỳ vọng sẽ tái lập chiến thắng nhanh chóng từ cuộc đột kích ngày 3 tháng 1 năm 2026 nhằm bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro.

Diễn biến và thương vong

Tuy nhiên, Iran đã chứng tỏ khả năng phục hồi vượt xa dự tính. Sau sáu tháng chiến tranh, nước Mỹ đang sa lầy trong một cuộc chiến tiêu hao được đánh dấu bằng những đợt bùng phát thù địch. Trong tuần này, Iran tuyên bố đã tấn công 10 tàu gần eo biển Hormuz, sau khi Mỹ đánh chìm 5 tàu chở dầu của Iran, đánh dấu đợt tấn công ăn miếng trả miếng lớn nhất nhằm vào tàu thuyền kể từ khi xung đột bùng phát. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9 tháng 9 cũng tuyên bố thiết lập một vùng cấm mới bên ngoài eo biển Hormuz, bao phủ một phần Vịnh Oman và Biển Arab. Cùng ngày, Iran phóng tên lửa đạn đạo vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh, trong đó có căn cứ Al Azraq ở Jordan, nhưng hệ thống phòng không Jordan đã đánh chặn 18 trong số 20 tên lửa.

Về thương vong, dữ liệu từ “Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng” thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ cho thấy tính đến ngày 8 tháng 9, đã có 18 quân nhân Mỹ thiệt mạng và 820 người bị thương, nâng tổng số thương vong lên 838 người. Kể từ khi xung đột được khởi động lại vào tháng 7, đã có thêm 4 người tử vong và 403 người bị thương. Về phía Iran, các nguồn tin khu vực ước tính hơn 3.500 người đã thiệt mạng.

Chi phí và tác động kinh tế

Về chi phí, Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Mark Warner, Phó Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã chỉ trích gay gắt cuộc chiến, mô tả đây là một “cuộc chiến tranh tự chọn” đắt đỏ được phát động mà không có kế hoạch, chiến lược, đồng minh hay lối thoát. Ông cảnh báo người nộp thuế Mỹ đã phải chi trả 100 tỷ USD, với hóa đơn tăng thêm 1 triệu USD mỗi hai phút. Nghiên cứu từ Phòng thí nghiệm Giải pháp Khí hậu thuộc Đại học Brown ước tính người tiêu dùng Mỹ đã phải chi thêm ít nhất 100 tỷ USD cho nhiên liệu kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.

Trên thị trường năng lượng, giá dầu thô Brent đã vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 7, đạt mức 102,3 USD/thùng vào ngày 10 tháng 9, trong khi dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ tăng 1,5% lên 97,5 USD/thùng. Nguyên nhân trực tiếp là việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày 12 tháng 8, tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu. Lượng dầu qua eo biển hiện đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày, so với 8 đến 9 triệu thùng/ngày trước khi giao tranh tái diễn. Chỉ có bảy tàu đi qua eo biển này vào thứ Tư, bằng một nửa mức trung bình 10 ngày. Tại Mỹ, giá xăng trung bình toàn quốc đã lên tới 4,22 USD/gallon, tăng 37% kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.

Tác động chính trị và ngoại giao

Về mặt chính trị, tỷ lệ tán thành của Tổng thống Trump đã giảm xuống mức thấp kỷ lục. Theo cuộc thăm dò của NBC News Decision Desk, chỉ 31% người Mỹ tán thành cách xử lý cuộc chiến Iran của ông, trong khi 69% không tán thành. Đáng chú ý hơn, tỷ lệ đảng viên Cộng hòa tán thành mạnh mẽ cách xử lý cuộc xung đột đã giảm 18 điểm phần trăm kể từ mùa xuân, xuống còn 30%. Trong số những người Cộng hòa ủng hộ MAGA, mức tán thành mạnh mẽ giảm tới 21 điểm.

Về mặt ngoại giao, cuộc chiến đã cho thấy cái giá của việc tiến hành chiến tranh với ít đồng minh ủng hộ. Tổng thống George W. Bush đã đảm bảo được sự ủng hộ quốc tế đáng kể trước khi phát động các chiến dịch ở Iraq và Afghanistan, mặc dù sự ủng hộ đó đã suy yếu theo thời gian. Ngược lại, ông Trump đã tấn công Iran với ít tham vấn hay giải thích trước, và nhận thấy các nhà lãnh đạo châu Âu và châu Á chủ yếu phản đối các yêu cầu hỗ trợ của ông. Quan hệ với Tổng thống Trump vốn đã căng thẳng do mối đe dọa chiếm Greenland, việc đặt câu hỏi về tính hữu ích của NATO, việc cắt giảm nguồn cung vũ khí cho Ukraine và các mức thuế quan rộng khắp đối với các đối tác thương mại.

Lan rộng khu vực và chương trình hạt nhân

Cuộc xung đột cũng đã lan rộng trong khu vực khi các nguồn tin quân sự của chính phủ Yemen cho biết lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã giành quyền kiểm soát thành phố cảng Mocha của Yemen và có thêm đòn bẩy đối với tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng ở Biển Đỏ. Một quan chức vùng Vịnh, với điều kiện giấu tên, đã than thở rằng chính quyền có thể đang mắc phải một số sai lầm tương tự của các cuộc chiến thời hậu 11 tháng 9, đặt câu hỏi: “Chiến lược ở đây là gì?”. Nhà phân tích Saudi Aziz Alghashian mô tả “cảm giác về sự hạn chế và bất lực ở vùng Vịnh trước các cuộc chiến tranh đang diễn ra do những ý thích bất chợt của Hoa Kỳ”.

Về chương trình hạt nhân Iran, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ngày 9 tháng 9 đã thông qua nghị quyết đưa Iran ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vì “không tuân thủ” các nghĩa vụ hạt nhân, lần đầu tiên trong 20 năm. Phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) về hình ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động xây dựng gia tăng rõ rệt tại cơ sở hạt nhân ngầm Pickaxe Mountain của Iran trong năm 2026. Tổng thống Trump đã cảnh báo sẽ tấn công cơ sở này, nói rằng: “Chúng tôi nhận thấy có chút hoạt động ở Pickaxe. Tôi khuyên Iran đừng có giở trò vì chúng tôi sẽ phải đánh rất mạnh”.

Triển vọng và các quan điểm trái chiều

Về triển vọng, Tổng thống Trump tuyên bố ông kỳ vọng cuộc chiến sẽ kết thúc ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, với lý do “họ không thể cầm cự được nữa”. Tuy nhiên, tờ Wall Street Journal đưa tin các cố vấn cấp cao của Nhà Trắng, bao gồm Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio, đã cảnh báo riêng với ông Trump rằng cuộc xung đột có thể kéo dài suốt phần còn lại của nhiệm kỳ tổng thống, kết thúc vào tháng 1 năm 2029.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta đã cảnh báo cuộc chiến có thể tiếp tục trong sáu tháng nữa, nhận định xung đột đã rơi vào thế bế tắc nguy hiểm khi cả hai bên dường như không có con đường rõ ràng nào để giải quyết. “Không có gì bí ẩn khi Mỹ và Iran đang bị mắc kẹt trong một thế bế tắc khủng khiếp, nơi thực sự có rất ít lựa chọn để đưa cuộc chiến này đến hồi kết”, Panetta nói, cảnh báo rằng nó có thể trở thành “một cuộc chiến thất bại khác” ở Tây Á “giống như Iraq và Afghanistan”.

Trong khi đó, Mark Dubowitz, người đứng đầu Tổ chức Phòng vệ Các nền Dân chủ, một viện nghiên cứu tại Washington có lập trường cứng rắn chống lại giới cầm quyền Iran, phủ nhận rằng ông Trump đã đẩy nước Mỹ vào một cuộc chiến tranh bất tận và khẳng định ông đã ghi được những thành công mà cuối cùng sẽ mang lại chiến thắng. “Đó là cuộc chiến kéo dài 47 năm do Cộng hòa Hồi giáo tiến hành chống lại nước Mỹ”, Dubowitz nói. “Và bây giờ chúng ta đã đánh trả”.

Đối với các nhà đầu tư và những người theo dõi thị trường tài chính, diễn biến của cuộc xung đột này cùng tác động của nó lên giá dầu, lạm phát và chính sách tiền tệ toàn cầu là những yếu tố cần được theo dõi sát sao, bởi những hệ quả kinh tế của nó sẽ còn vang vọng rất lâu sau khi tiếng súng ngừng nổ.

Nguồn tham khảo: Reuters