Luật mới bảo vệ tài sản số của người dân Việt Nam như thế nào?

Khi hành lang pháp lý – Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực – các vấn đề về cơ chế thực thi để bảo vệ tài sản số của người dân cũng được quan tâm…

Việt Nam, với hơn 17 triệu tài khoản tham gia và tổng giá trị giao dịch vượt 200 tỷ USD, đã chính thức bước ra từ “vùng xám”. Sự kiện Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 không chỉ là một cột mốc pháp lý, mà còn là lời đáp cụ thể cho câu hỏi: Làm thế nào để bảo vệ khối tài sản khổng lồ này của người dân?.

Ngày 14/6/2025, Quốc hội Việt Nam chính thức thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, tạo nền tảng pháp lý đầu tiên công nhận tài sản số là một dạng tài sản hợp pháp theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Sự kiện này đánh dấu sự chấm dứt của một thập kỷ hoạt động trong “vùng xám”, nơi các giao dịch thường diễn ra trên các nền tảng nước ngoài hoặc trong các hội nhóm kín mà thiếu sự bảo vệ của pháp luật. Các quy định cụ thể về tài sản số trong Luật đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đưa những hoạt động này “ra ánh sáng”.

Luật định nghĩa tài sản số là tài sản được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử. Trong đó, Luật phân biệt hai loại hình chính: tài sản ảo (dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư) và tài sản mã hóa (sử dụng công nghệ mã hóa để xác thực).

Điều quan trọng là cả hai đều không bao gồm tiền pháp định số hay chứng khoán, cho thấy cách tiếp cận phân loại rõ ràng của nhà làm luật.

Việc được công nhận là “tài sản” theo Bộ luật Dân sự thiết lập nền tảng cho các quyền sở hữu, chuyển nhượng, thừa kế và đặc biệt là cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua hệ thống tòa án, điều mà trước đây gần như không thể. Bà Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp, cũng đã tham gia đối thoại chuyên sâu về vấn đề này, cho thấy sự quan tâm ở cấp chính sách cao.

Tuy nhiên, khung pháp lý không dừng lại ở việc công nhận. Điều 48 của Luật đã thiết lập phạm vi quản lý nhà nước đối với tài sản số, bao trùm toàn bộ vòng đời từ tạo lập, phát hành đến chuyển giao và xác lập quyền sở hữu. Nội dung quản lý nhấn mạnh vào các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh mạng, phòng chống rửa tiền, và bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Đây chính là cơ sở pháp lý then chốt để xây dựng các cơ chế bảo vệ cụ thể cho người dân.

Mảnh ghép tiếp theo là Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, ban hành ngày 9/9/2025. Nghị quyết này “mở đường” cho việc tổ chức thí điểm các hoạt động như chào bán, phát hành và quan trọng nhất là tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép.

Điều này hướng đến mục tiêu chuyển dòng giao dịch khổng lồ của người dân Việt Nam từ các sàn quốc tế không được kiểm soát sang một môi trường trong nước minh bạch, có giám sát và được pháp luật bảo vệ.

Một trong những quy định gây chú ý nhất trong hành lang bảo vệ nhà đầu tư chính là điều kiện cực kỳ nghiêm ngặt đối với các tổ chức muốn cung cấp dịch vụ sàn giao dịch. Cụ thể, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ đã góp tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Không dừng lại ở đó, ít nhất 65% vốn điều lệ phải do các tổ chức góp, trong đó trên 35% phải do ít nhất 2 tổ chức là ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty bảo hiểm hoặc doanh nghiệp công nghệ nắm giữ.

Trong bối cảnh giá trị giao dịch tài sản mã hóa của Việt Nam ước tính vượt 200 tỷ USD và tăng hơn 55% chỉ trong vòng 12 tháng, việc thiết lập “hàng rào” cao nhằm đảm bảo chỉ những tổ chức có tiềm lực tài chính vững mạnh, cơ cấu cổ đông tin cậy và cam kết lâu dài mới được tham gia.

Điều này trực tiếp bảo vệ người dân khỏi các rủi ro như sàn giao dịch phá sản, gian lận hoặc bỏ trốn - những vấn đề từng xảy ra trong thị trường tự phát trước đây. Các điều kiện này phản ánh cách tiếp cận “thận trọng, có kiểm soát” của Việt Nam, ưu tiên sự ổn định và an toàn của nhà đầu tư trước tốc độ tăng trưởng nóng.

Để hiện thực hóa Nghị quyết 05, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC vào ngày 20/1/2026, công bố các thủ tục hành chính mới liên quan đến việc cấp, điều chỉnh và thu hồi giấy phép cho các sàn giao dịch.

Động thái này cho thấy quá trình xây dựng một thị trường chính thống đang được triển khai một cách bài bản, từ khung pháp luật xuống đến các quy trình vận hành cụ thể.

Bảo vệ tài sản số không chỉ là bảo vệ giá trị kinh tế, mà còn là bảo vệ chính dữ liệu và quyền riêng tư của chủ sở hữu. Các quy định mới đặt ra yêu cầu cao về an toàn thông tin và chủ quyền dữ liệu.

Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản số phải đáp ứng cấp độ an toàn hệ thống thông tin cấp 4 - cấp độ cao thứ hai trong khung đánh giá của Việt Nam, áp dụng cho các hệ thống mà sự cố có thể gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, Nghị định 53/2022/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân yêu cầu dữ liệu người dùng, bao gồm nhật ký giao dịch và thông tin tài khoản, phải được lưu trữ trong lãnh thổ Việt Nam. Yêu cầu “chủ quyền dữ liệu” này không chỉ giúp cơ quan quản lý có thể thanh tra, giám sát hiệu quả mà còn ngăn chặn rủi ro dữ liệu nhạy cảm của hàng triệu người dân Việt Nam bị chuyển ra nước ngoài mà không kiểm soát được.

Đối với người dân, đây là một lớp bảo vệ quan trọng trước các nguy cơ rò rỉ, đánh cắp dữ liệu cá nhân và tài sản số từ các hệ thống đặt tại nước ngoài.

Sự phức tạp và xuyên biên giới của tài sản số đòi hỏi một cơ chế giám sát và quản lý liên ngành hiệu quả. Các chuyên gia như TS. Phan Phương Nam, Đại học Luật TP.HCM, đề xuất thành lập một Ban Chỉ đạo liên ngành thường trực do Bộ Tài chính chủ trì, với sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan.

Trong đó, trách nhiệm được phân định rõ: Bộ Tài chính, thông qua Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, quản lý thị trường; Ngân hàng Nhà nước giám sát vấn đề tiền tệ và phòng chống rửa tiền; Bộ Công an đảm nhiệm an ninh mạng. Sự phối hợp nhịp nhàng này là chìa khóa để tạo ra một môi trường đầu tư an toàn, nơi rủi ro được quản lý chủ động và quyền lợi người dân được bảo vệ toàn diện.

Nhìn xa hơn, việc bảo vệ tài sản số của người dân còn gắn liền với tầm nhìn phát triển quốc gia. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một trong các trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực, với kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP vào năm 2045.

Một thị trường tài sản số minh bạch, an toàn và được bảo vệ tốt sẽ là một trụ cột quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn này, đồng thời biến dòng vốn khổng lồ từ cộng đồng người dân sở hữu tài sản số thành nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo.

Thách thức trong giai đoạn tới không còn là việc có nên phát triển thị trường hay không, mà là phát triển theo cách thức nào để vừa tận dụng động lực đổi mới, vừa đảm bảo an toàn hệ thống và bảo vệ tuyệt đối quyền lợi người dân.