Giá vàng phá kỷ lục 4.800 USD, báo động đỏ thương chiến Mỹ - EU

Giá vàng thế giới đã chính thức viết nên trang sử mới khi lần đầu tiên trong lịch sử vượt ngưỡng tâm lý 4.800 USD/ounce, thiết lập đỉnh cao kỷ lục tại 4.843,67 USD trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang nghiêm trọng giữa Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu xung quanh hòn đảo Greenland.

Ngày 21 tháng 1 năm 2026, thị trường tài chính toàn cầu chứng kiến một bước ngoặt lịch sử khi giá vàng giao ngay (spot gold) tăng 1,2% lên 4.821,26 USD/ounce, sau khi chạm mốc kỷ lục chưa từng có là 4.843,67 USD/ounce. Hợp đồng tương lai vàng Mỹ giao tháng 2 cũng tăng 1% lên 4.813,50 USD/ounce. Đây không chỉ là mức cao mới mà còn đánh dấu một chuỗi tăng giá mạnh mẽ với mức tăng tích lũy hơn 5% chỉ trong tuần này.

Sự bùng nổ này diễn ra đồng thời với đợt suy yếu rõ rệt của đồng USD và làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán châu Á, phản ánh tâm lý e ngại rủi ro cực độ của giới đầu tư trước những diễn biến chính trị bất ngờ xung quanh hòn đảo Greenland.

Nguyên nhân then chốt cho cú bứt phá lịch sử này bắt nguồn từ một điểm nóng địa chính trị bất ngờ: hòn đảo Greenland thuộc Đan Mạch. Mâu thuẫn bùng phát sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định quyết tâm theo đuổi mục tiêu kiểm soát hòn đảo chiến lược này.

Tại một cuộc họp báo ở Nhà Trắng, khi được hỏi về mức độ quyết liệt, ông Trump trả lời ngắn gọn: “Bạn sẽ sớm biết”, và nhấn mạnh việc này là cần thiết vì “lý do an ninh quốc gia, thậm chí an ninh thế giới”. Ông cũng từ chối loại trừ khả năng sử dụng các biện pháp mạnh, khẳng định “không có đường lùi” trong mục tiêu này.

Giá trị chiến lược của Greenland là nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng. Hòn đảo lớn nhất thế giới này sở hữu vị trí chiến lược tối quan trọng ở Bắc Cực, kiểm soát các tuyến hàng hải ngày càng trở nên quan trọng.

Bên cạnh đó, Greenland được ước tính nắm giữ 36-42 triệu tấn oxit đất hiếm - nguồn tài nguyên khoáng sản khổng lồ và cực kỳ quý giá cho công nghệ cao, quốc phòng và quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh Mỹ đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng từ Trung Quốc, việc kiểm soát Greenland mang ý nghĩa an ninh và kinh tế đặc biệt. Sự tan chảy băng do biến đổi khí hậu càng làm tăng thêm khả năng tiếp cận và khai thác các nguồn tài nguyên này.

Sự leo thang căng thẳng giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới đã tạo ra một cơn địa chấn trên toàn bộ thị trường tài chính. Không chỉ vàng, các kim loại quý khác cũng ghi nhận biến động mạnh.

Bạch kim (platinum) từng chạm mức cao kỷ lục 2.511,80 USD/ounce trong phiên, trước khi giảm nhẹ 0,7% xuống 2.445,96 USD/ounce. Một số nguồn dữ liệu khác thậm chí ghi nhận mức đỉnh cao hơn ở 2.519,51 USD/ounce, phản ánh sức hút trú ẩn tương tự.

Bạc (silver) giao ngay giảm 1% về 93,59 USD/ounce sau khi đạt kỷ lục 95,87 USD/ounce vào ngày hôm trước, trong khi palađi (palladium) giảm 0,5% xuống 1.857,19 USD/ounce. Những con số này cho thấy dòng tiền đang dịch chuyển rõ rệt sang các tài sản được coi là an toàn.

Các chuyên gia phân tích nhất trí rằng đợt tăng giá này phản ánh sự sụt giảm nghiêm trọng trong niềm tin vào đồng USD và tài sản Mỹ. Kyle Rodda, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại Capital.com, nhận định: “Đây là hậu quả của việc mất niềm tin vào nước Mỹ do các động thái cuối tuần của ông Trump, với thuế quan lên các nước châu Âu và sức ép về Greenland. (Diễn biến giá vàng) phản ánh nỗi sợ hãi về căng thẳng địa chính trị toàn cầu”.

Ông chỉ ra rằng các nhà đầu tư đang bán đồng USD, bán trái phiếu kho bạc Mỹ (đặc biệt là các kỳ hạn dài), và chuyển sang mua vàng vì lúc này có “sự tin tưởng lớn hơn vào vàng so với đồng tiền của Mỹ”.

Đồng quan điểm, George Cheveley – Quản lý danh mục tài nguyên thiên nhiên tại công ty quản lý quỹ Ninety One – nhấn mạnh vàng đang được hỗ trợ bởi các yếu tố cơ bản vững chắc, bao gồm lãi suất thực giảm và xu hướng đa dạng hóa dự trữ của các ngân hàng trung ương. Ông cho rằng có nhiều lý do để vàng củng cố hoặc tăng thêm giá trị hơn là giảm mạnh.

Một số tổ chức tài chính lớn đã điều chỉnh dự báo tích cực hơn, với J.P. Morgan và Deutsche Bank nâng kỳ vọng giá vàng trung bình năm 2026 lên khoảng 4.450-5.000 USD/ounce. Thậm chí, một số ý kiến còn cho rằng mức 6.000 USD/ounce là khả thi trong dài hạn nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài.

Trong nỗ lực giảm nhiệt, Tổng thống Trump sau đó tuyên bố Mỹ và NATO “sẽ tìm ra giải pháp” để cả hai bên cùng hài lòng. Một trong những phương án đang được thảo luận nội bộ là áp dụng “Mô hình Liên kết Tự do” (Compact of Free Association - COFA) tương tự như thỏa thuận mà Mỹ đã ký với một số quốc đảo Thái Bình Dương, theo đó Mỹ cung cấp hỗ trợ kinh tế và an ninh, đổi lại được quyền thiết lập căn cứ quân sự.

Tuy nhiên, mô hình này gặp nhiều thách thức từ nguyện vọng của người dân Greenland, vốn muốn gắn bó với Đan Mạch và phần lớn không mong muốn trở thành một phần của nước Mỹ.

Ngay tại Washington, làn sóng phản đối cũng dâng cao. Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã công khai bày tỏ quan ngại. Dân biểu Don Bacon gọi động thái của ông Trump là “điên rồ”, trong khi Dân biểu Brian Fitzpatrick cho rằng đây là một “ý tưởng tồi”.

Các nhà lập pháp Dân chủ đang lên kế hoạch ép bỏ phiếu tại Quốc hội để ngăn chặn các mức thuế liên quan đến Greenland trong vòng vài tuần tới. Thị trường cũng đang chờ đợi một sự kiện pháp lý quan trọng: phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ về tính hợp hiến trong việc Tổng thống sử dụng quyền khẩn cấp để áp đặt thuế quan, một phán quyết có thể “mang đến một cú sốc lớn” và định hình lại hoàn toàn cách thức Mỹ sử dụng thuế quan như một công cụ đối ngoại.

Về triển vọng thị trường, giới phân tích nhận định đà tăng của vàng vẫn còn nhiều sức bật trong ngắn hạn nếu căng thẳng Greenland không hạ nhiệt. Về mặt kỹ thuật, vàng đang nằm trong một kênh giá tăng (ascending parallel channel) rõ ràng. Chuyên gia Fawad Razaqzada từ City Index nhắm đến các mốc mục tiêu tiếp theo là 4.900 USD và thậm chí 5.000 USD/ounce.

Yếu tố cơ bản cũng tiếp tục ủng hộ vàng khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) dự kiến duy trì lãi suất tại cuộc họp vào ngày 27-28 tháng 1, bất chấp lời kêu gọi cắt giảm từ Tổng thống Trump. Môi trường lãi suất thấp làm giảm chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng, đồng thời các rủi ro địa chính trị khác trên toàn cầu tiếp tục củng cố vai trò trú ẩn của kim loại quý này.

Cuộc khủng hoảng Greenland đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ, phơi bày những vết nứt sâu trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương và đẩy thị trường tài chính vào trạng thái bất ổn chưa từng có. Sự bùng nổ của giá vàng lên đỉnh cao chưa từng thấy là chỉ báo rõ ràng nhất cho thấy niềm tin vào sự ổn định và vai trò lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ đang bị thử thách nghiêm trọng.

Dù xung đột có được hạ nhiệt thông qua đàm phán hay các mô hình liên kết mới, thì hệ quả từ cú sốc này vẫn sẽ còn đọng lại lâu dài trong tâm lý nhà đầu tư. Trong một thế giới nơi chính trị ngày càng chi phối thương mại và an ninh, vàng một lần nữa chứng minh vị thế không thể thay thế của mình như một “chiếc khiên” vững chắc chống lại những cơn gió ngược của nền kinh tế toàn cầu và là thước đo nhạy bén cho sự bất ổn địa chính trị.

Các nhà đầu tư, đặc biệt là những người mới, cần nhận thức rõ bài học này: khi niềm tin vào các trụ cột tài chính truyền thống lung lay, dòng tiền sẽ không ngần ngại tìm về với giá trị an toàn đã được kiểm chứng qua hàng ngàn năm lịch sử.