Petrodollar có thể sớm sụp đổ và đảo lộn hệ thống tài chính toàn cầu

Trong hơn 50 năm, việc Mỹ bảo vệ các quốc gia quân chủ vùng Vịnh được cho là đã giúp duy trì nhu cầu toàn cầu với đồng USD và nợ chính phủ Mỹ. Theo bài bình luận của Nick Giambruno trên Internationalman, thỏa thuận đó có thể đang chịu áp lực, và nếu lung lay thì hệ thống tài chính toàn cầu có thể chịu ảnh hưởng sâu rộng.

Mục lục

01

Thỏa thuận dầu - USD vận hành ra sao

02

Tín hiệu Ron Paul nêu từ năm 2006

03

Vì sao vùng Vịnh có thể hướng về phía đông

Thỏa thuận dầu - USD vận hành ra sao

Cấu trúc này khá đơn giản. Mỹ cung cấp bảo vệ quân sự cho Saudi Arabia, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain và Qatar. Đổi lại, các nước này định giá phần lớn dầu bằng USD và tái đầu tư một lượng lớn doanh thu dầu vào tài sản tài chính Mỹ, trong đó có trái phiếu kho bạc (Treasuries, tức giấy tờ nợ do chính phủ Mỹ phát hành).

Dầu nằm ở trung tâm nền kinh tế toàn cầu. Mọi nền kinh tế công nghiệp đều cần dầu, nên nếu các nước buộc phải có USD để tham gia thương mại dầu, họ có lý do mạnh mẽ để nắm giữ đồng tiền này. Nhu cầu đó không liên quan đến việc mua hàng hóa hay dịch vụ Mỹ, nhưng cũng lan sang tài sản tài chính Mỹ. Các nhà xuất khẩu dầu kiếm USD và trong nhiều thập kỷ đã đưa phần lớn trở lại ngân hàng Mỹ và chứng khoán kho bạc. Dòng vốn tái đầu tư này giúp thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ sâu hơn, hỗ trợ đồng USD, kìm hãm chi phí vay của Mỹ và tài trợ cho mức thâm hụt mà theo tác giả, không quốc gia nào khác có thể duy trì. Thỏa thuận này đã hỗ trợ rất lớn cho đồng USD kể từ khi Tổng thống Nixon cắt đứt liên kết cuối cùng giữa USD và vàng năm 1971.

Tín hiệu Ron Paul nêu từ năm 2006

Ngày 15 tháng 2 năm 2006, cựu nghị sĩ Ron Paul có bài phát biểu ít được biết đến tại Hạ viện Mỹ mang tên 'The End of Dollar Hegemony'. Ông nhận định hỗn loạn từ thí nghiệm tiền pháp định (tiền không được bảo đảm bằng vàng hay hàng hóa) toàn cầu kéo dài 35 năm sẽ đòi hỏi quay lại tiền có giá trị thực.

Ông Paul nói: 'Chúng ta sẽ biết ngày đó đang đến gần khi các nước sản xuất dầu đòi vàng, hoặc thứ tương đương, cho dầu của họ thay vì USD hoặc euro. Càng sớm càng tốt.' Tác giả bài viết cho biết đã thảo luận chủ đề này với ông Paul tại một hội nghị đầu tư nhiều năm trước và ông vẫn giữ nguyên đánh giá đó. Ngày các nước sản xuất dầu bắt đầu chuyển khỏi USD sang vàng, hoặc sang một hệ thống tiền tệ cho họ tiếp cận vàng, là lúc nền tảng của hệ thống tài chính dựa trên USD bắt đầu nứt.

Vì sao vùng Vịnh có thể hướng về phía đông

Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) gồm Saudi Arabia, Kuwait, Qatar, Bahrain, Oman và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, là nhóm các nhà xuất khẩu dầu quan trọng bậc nhất thế giới. Ở phía bên kia giao dịch, Trung Quốc là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới và là đối tác thương mại lớn nhất của GCC. Trung Quốc cần lượng năng lượng khổng lồ, còn các nước vùng Vịnh cần thị trường lớn cho dầu của họ.

Trong nhiều năm, hai bên đã thảo luận cách thực hiện nhiều thương mại hơn ngoài hệ thống USD. Tuy nhiên, các quốc gia quân chủ vùng Vịnh bị ràng buộc vì phụ thuộc vào ô bảo vệ an ninh của Mỹ, nên tiến quá xa về phía Trung Quốc có thể gây xa lánh chính nước họ trông cậy để được bảo vệ. Cuộc chiến Iran thay đổi tính toán đó: nếu các quốc gia vùng Vịnh kết luận Washington không thể bảo vệ họ khỏi Iran, và rằng sự hiện diện quân sự Mỹ có thể biến nước họ thành mục tiêu, thì giá trị của bảo đảm an ninh sẽ giảm. Khi đó, theo tác giả, họ có động lực mạnh mẽ để đạt thỏa hiệp với Iran đồng thời tăng cường quan hệ kinh tế với Trung Quốc, qua đó làm suy yếu một trong những nền tảng chính trị hỗ trợ petrodollar.

Trung Quốc hiểu vấn đề lớn nhất khi yêu cầu một nhà sản xuất dầu chấp nhận nhân dân tệ: vì sao Saudi Arabia, UAE hay một nhà xuất khẩu khác lại muốn tích lũy một núi tiền Trung Quốc. Bắc Kinh đã dành nhiều năm phát triển câu trả lời. Năm 2018, Sở Giao dịch Năng lượng Quốc tế Thượng Hải ra mắt hợp đồng tương lai dầu thô định giá bằng nhân dân tệ, tạo thêm cơ chế định giá và giao dịch dầu ngoài USD.

Trung Quốc còn xây dựng một thứ khiến nhân dân tệ hữu ích hơn nhiều với các nhà xuất khẩu hàng hóa: con đường từ nhân dân tệ sang vàng vật chất. Một nhà sản xuất dầu có thể bán dầu thô vào thị trường Trung Quốc, nhận nhân dân tệ, dùng số tiền đó mua hàng hóa Trung Quốc, hoặc dùng hạ tầng tài chính và thị trường vàng của Trung Quốc để chuyển phần nhân dân tệ dư thừa thành vàng thỏi vật chất. Nhà xuất khẩu không còn phải chọn giữa nắm USD và tích lũy nhân dân tệ, mà có thể chuyển một phần thặng dư thương mại thành tài sản không có tổ chức phát hành, không có đối tác và không có chính phủ nước ngoài xen giữa chủ sở hữu với tài sản.

Dưới hệ thống USD, nhà xuất khẩu dầu bán một tài nguyên hữu hạn và nhận các khiếu nại tài chính do chính phủ Mỹ phát hành, kèm theo rủi ro chính trị. Washington đã cho thấy rủi ro đó khi đóng băng dự trữ của Nga sau cuộc xâm lược Ukraine. Vàng, theo lập luận này, không có rủi ro đối tác tương tự, không ai in được và không ai vỡ nợ được với vàng, và một khi nhà sản xuất dầu đã nắm vàng vật chất thì không chính phủ nước ngoài nào có thể đóng băng nó bằng một cú nhấp chuột.

Một con đường khả thi từ dầu sang nhân dân tệ rồi sang vàng vật chất cho các nhà sản xuất vùng Vịnh cách giảm phụ thuộc vào USD mà không cần tích lũy dự trữ lớn bằng nhân dân tệ. Nếu chiến tranh Iran làm suy yếu niềm tin vào sự bảo vệ của Mỹ, hạ tầng tài chính cần thiết để rời khỏi petrodollar đã tồn tại sẵn. Tác giả cũng cảnh báo mất nhu cầu với USD và nợ Mỹ có thể bào mòn sức mua và làm rung chuyển các khoản đầu tư, và thời điểm chuẩn bị là trước khi sự dịch chuyển đó mạnh lên. Đây là quan điểm của tác giả bài bình luận, không phải dự báo đã được kiểm chứng độc lập.

Nguồn: Nick Giambruno, Internationalman