Quốc hội thông qua luật đưa tài sản mã hóa vào diện phòng chống rửa tiền với 15 dấu hiệu đáng ngờ

Chiều 24/8, Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật các tổ chức tín dụng. Theo đó, dịch vụ tài sản mã hóa chính thức được bổ sung vào diện phải tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền. Đối tượng báo cáo có trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch là tài sản do phạm tội mà có. Luật mới quy định cụ thể 15 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa cần được các tổ chức cung cấp dịch vụ theo dõi và giám sát chặt chẽ.

Mục lục

01

15 dấu hiệu đáng ngờ trong giao dịch tài sản mã hóa

1.1

Chia nhỏ giao dịch và thực hiện nhiều giao dịch giá trị lớn trong thời gian ngắn

1.2

Phát sinh giao dịch không phù hợp với hồ sơ khách hàng

1.3

Chuyển tài sản mã hóa tới tổ chức tại quốc gia trong danh sách FATF hoặc chưa có khung pháp lý đầy đủ

1.4

Chuyển đổi tài sản mã hóa không có mục đích hợp lý hoặc chấp nhận thua lỗ bất thường

1.5

Nhiều tài khoản hoặc địa chỉ ví không có mối liên hệ rõ ràng cùng chuyển tài sản về một địa chỉ

1.6

Sử dụng tính năng tăng cường ẩn danh hoặc dịch vụ trộn giao dịch

1.7

Giao dịch từ địa chỉ ví hoặc tổ chức đã bị xác định liên quan đến hoạt động bất hợp pháp

1.8

Khách hàng truy cập qua công cụ ẩn danh hoặc nhiều tài khoản từ cùng thiết bị/IP

1.9

Khách hàng từ chối cung cấp thông tin, cung cấp tài liệu giả mạo hoặc thông tin không nhất quán

1.10

Địa chỉ ví của khách hàng xuất hiện trên nguồn công khai liên quan đến hoạt động bất hợp pháp

1.11

Khách hàng có dấu hiệu đứng tên hộ, bị lợi dụng hoặc là nạn nhân lừa đảo

1.12

Nguồn tài sản từ các đợt phát hành thiếu minh bạch hoặc từ dịch vụ trộn, tổ chức thiếu kiểm soát

1.13

Giao dịch với tổ chức không xác định được tư cách pháp lý hợp lệ

1.14

Nội dung ghi chú giao dịch có dấu hiệu bất hợp pháp hoặc thay đổi thông tin nhận dạng bất thường

1.15

Giao dịch qua tổ chức ở quốc gia trong danh sách FATF hoặc chưa có khung pháp lý

02

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý

03

Hiệu lực thi hành

15 dấu hiệu đáng ngờ trong giao dịch tài sản mã hóa

Chia nhỏ giao dịch và thực hiện nhiều giao dịch giá trị lớn trong thời gian ngắn

Dấu hiệu đáng ngờ đầu tiên là việc chia nhỏ giao dịch tài sản mã hóa thành nhiều khoản có giá trị thấp hơn mức quy định về nhận biết khách hàng hoặc về báo cáo theo quy định. Bên cạnh đó, hành vi thực hiện nhiều giao dịch tài sản mã hóa giá trị lớn trong thời gian ngắn mà không có mục đích kinh doanh rõ ràng cũng bị xem là dấu hiệu cần báo cáo.

Phát sinh giao dịch không phù hợp với hồ sơ khách hàng

Luật quy định những trường hợp phát sinh giao dịch không phù hợp với hồ sơ và đặc điểm của khách hàng sẽ bị coi là đáng ngờ. Cụ thể, các hành vi như nạp, giao dịch và rút tài sản mã hóa liên tiếp trong thời gian rất ngắn ngay sau khi thiết lập quan hệ khách hàng, hoặc nạp lần đầu với giá trị lớn ngay sau khi mở tài khoản tài sản mã hóa, đều nằm trong danh sách cảnh báo. Tương tự, tài khoản tài sản mã hóa không hoạt động trong thời gian dài bỗng nhiên phát sinh giao dịch có giá trị lớn hoặc tần suất bất thường cũng là dấu hiệu đáng ngờ.

Chuyển tài sản mã hóa tới tổ chức tại quốc gia trong danh sách FATF hoặc chưa có khung pháp lý đầy đủ

Việc chuyển ngay tài sản mã hóa tới nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ tại các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nằm trong danh sách do Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) công bố nhằm chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ bị xem là dấu hiệu đáng ngờ. Ngoài ra, các tổ chức tại quốc gia hoặc vùng lãnh thổ chưa ban hành hoặc ban hành chưa đầy đủ khung pháp lý về phòng, chống rửa tiền đối với tài sản mã hóa cũng thuộc diện theo dõi. Đặc biệt, nếu khách hàng không có mối liên hệ hợp lý với nơi cư trú hoặc địa điểm hoạt động của mình với các tổ chức này, giao dịch sẽ bị coi là đáng ngờ.

Chuyển đổi tài sản mã hóa không có mục đích hợp lý hoặc chấp nhận thua lỗ bất thường

Các hành vi chuyển đổi tài sản mã hóa sang nhiều loại tài sản khác nhau mà không có mục đích kinh doanh hoặc đầu tư hợp lý được xác định là dấu hiệu đáng ngờ. Cụ thể, trường hợp chuyển đổi tài sản mã hóa sang tiền pháp định trong điều kiện bất lợi về giá, chấp nhận thua lỗ hoặc chịu mức phí giao dịch cao bất thường so với tình trạng mạng lưới chuỗi khối tại thời điểm giao dịch cũng nằm trong diện cần báo cáo.

Nhiều tài khoản hoặc địa chỉ ví không có mối liên hệ rõ ràng cùng chuyển tài sản về một địa chỉ

Luật chỉ rõ trường hợp nhiều tài khoản hoặc nhiều địa chỉ ví không có mối liên hệ rõ ràng cùng chuyển tài sản mã hóa về cùng một địa chỉ ví, hoặc một tài khoản chuyển tài sản mã hóa tới nhiều địa chỉ ví khác nhau với giá trị tương đương nhau liên tiếp trong thời gian ngắn, sẽ bị coi là dấu hiệu đáng ngờ.

Sử dụng tính năng tăng cường ẩn danh hoặc dịch vụ trộn giao dịch

Việc thực hiện giao dịch tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh hoặc sử dụng dịch vụ trộn giao dịch được xem là dấu hiệu đáng ngờ. Bên cạnh đó, hành vi nhiều lần chuyển đổi từ tài sản mã hóa trên sổ cái phân tán công khai, minh bạch sang tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh, làm gián đoạn khả năng truy vết giao dịch, cũng thuộc diện phải báo cáo.

Giao dịch từ địa chỉ ví hoặc tổ chức đã bị xác định liên quan đến hoạt động bất hợp pháp

Các giao dịch tài sản mã hóa từ địa chỉ ví hoặc từ các tổ chức cung cấp dịch vụ đã được cơ quan có thẩm quyền xác định hoặc cảnh báo có liên quan đến trang mạng ẩn danh giao dịch hàng hóa, dịch vụ bất hợp pháp, hoặc các hoạt động như tống tiền, lừa đảo, cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp, tài sản bị đánh cắp hoặc các hoạt động phạm tội khác sẽ bị coi là dấu hiệu đáng ngờ.

Khách hàng truy cập qua công cụ ẩn danh hoặc nhiều tài khoản từ cùng thiết bị/IP

Trường hợp khách hàng truy cập nền tảng của tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa qua công cụ cho phép ẩn danh danh tính hoặc ẩn danh địa chỉ giao thức Internet sẽ bị giám sát. Ngoài ra, nếu nhiều tài khoản tài sản mã hóa đứng tên các danh tính khác nhau nhưng có dấu hiệu được vận hành từ cùng một thiết bị hoặc địa chỉ giao thức Internet, điều này cũng được xem là dấu hiệu đáng ngờ.

Khách hàng từ chối cung cấp thông tin, cung cấp tài liệu giả mạo hoặc thông tin không nhất quán

Khách hàng từ chối hoặc trì hoãn cung cấp tài liệu nhận biết khách hàng hoặc thông tin về nguồn gốc tài sản là dấu hiệu cần báo cáo. Tương tự, nếu khách hàng cung cấp tài liệu có dấu hiệu giả mạo, hoặc thông tin không nhất quán, hoặc không thể giải thích hợp lý về mục đích giao dịch, nguồn gốc tài sản và mối quan hệ với bên đối tác, cũng bị coi là đáng ngờ.

Địa chỉ ví của khách hàng xuất hiện trên nguồn công khai liên quan đến hoạt động bất hợp pháp

Nếu địa chỉ ví tài sản mã hóa của khách hàng xuất hiện trên các nguồn thông tin công khai có liên quan đến hoạt động bất hợp pháp, hoặc tài sản mã hóa nạp, rút có lịch sử qua các cầu nối liên chuỗi được đánh giá có rủi ro cao, thì đây là dấu hiệu đáng ngờ mà tổ chức cung cấp dịch vụ cần theo dõi.

Khách hàng có dấu hiệu đứng tên hộ, bị lợi dụng hoặc là nạn nhân lừa đảo

Luật quy định khách hàng có dấu hiệu đứng tên hộ, bị lợi dụng làm trung gian hoặc là nạn nhân của lừa đảo sẽ bị xem là dấu hiệu đáng ngờ. Điều này bao gồm cả trường hợp khách hàng có hiểu biết hạn chế về tài sản mã hóa nhưng thực hiện giao dịch với tần suất và giá trị lớn không tương xứng với hồ sơ và đặc điểm của họ, hoặc thực hiện giao dịch theo chỉ dẫn của bên thứ ba.

Nguồn tài sản từ các đợt phát hành thiếu minh bạch hoặc từ dịch vụ trộn, tổ chức thiếu kiểm soát

Nếu nguồn tài sản của khách hàng chủ yếu hình thành từ các đợt phát hành tài sản mã hóa lần đầu thiếu minh bạch hoặc có dấu hiệu gian lận, hoặc tài sản mã hóa có nguồn gốc trực tiếp từ các dịch vụ trộn giao dịch hoặc từ các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa thiếu kiểm soát về phòng, chống rửa tiền, thì đó là dấu hiệu cần báo cáo.

Giao dịch với tổ chức không xác định được tư cách pháp lý hợp lệ

Các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa mà không xác định được tư cách pháp lý hợp lệ sẽ khiến giao dịch bị coi là đáng ngờ. Cụ thể, những tổ chức hoạt động tại quốc gia hoặc vùng lãnh thổ chưa có khung pháp lý về tài sản mã hóa theo danh sách FATF, hoặc không có trong danh sách cấp phép của cơ quan quản lý có thẩm quyền nước sở tại, hoặc đã bị cơ quan có thẩm quyền cảnh báo, đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép hoạt động đều thuộc diện này.

Nội dung ghi chú giao dịch có dấu hiệu bất hợp pháp hoặc thay đổi thông tin nhận dạng bất thường

Nội dung ghi chú kèm theo giao dịch tài sản mã hóa có dấu hiệu liên quan đến hoạt động bất hợp pháp sẽ bị xem là dấu hiệu đáng ngờ. Bên cạnh đó, nếu khách hàng thường xuyên thay đổi các thông tin nhận dạng và xác thực quan trọng không phù hợp với hành vi sử dụng thông thường, hoặc thực hiện giao dịch từ địa chỉ giao thức Internet không nhất quán với thông tin đã cung cấp, hoặc nhiều lần mở tài khoản tài sản mã hóa từ cùng một địa chỉ IP, cũng cần được báo cáo.

Giao dịch qua tổ chức ở quốc gia trong danh sách FATF hoặc chưa có khung pháp lý

Dấu hiệu cuối cùng là việc khách hàng thực hiện giao dịch thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa có trụ sở hoặc hoạt động tại quốc gia, vùng lãnh thổ nằm trong danh sách FATF nhằm chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, hoặc tại nơi chưa ban hành hoặc chưa ban hành đầy đủ khung pháp lý về phòng, chống rửa tiền đối với tài sản mã hóa. Nếu tổ chức đó nằm trong danh sách của FATF liên quan đến tài sản mã hóa, giao dịch sẽ bị coi là đáng ngờ.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý

Luật mới quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong hoạt động phòng, chống rửa tiền. Thanh tra Chính phủ có nhiệm vụ thanh tra hoạt động của các đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của các bộ không có thanh tra bộ, trừ trách nhiệm của Bộ Tài chính. Bộ Tài chính được giao trách nhiệm thanh tra đối với các đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực tài sản mã hóa khi được Chính phủ giao, cùng với lĩnh vực chứng khoán. Nguyên tắc thanh tra, kiểm tra, giám sát được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Hiệu lực thi hành

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật các tổ chức tín dụng sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/12/2026, tạo thời gian cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa chuẩn bị và điều chỉnh hoạt động theo quy định mới.