Vì sao vàng lại giảm khi đáng lẽ nó phải tăng trong bối cảnh bất ổn toàn cầu?

Kể từ khi xung đột ở Vịnh Ba Tư bùng phát vào cuối tháng 2/2026, giá vàng lao dốc hơn 15%. Con số này gây sốc nếu đặt cạnh mức giảm chỉ khoảng 5% của S&P 500 trong cùng giai đoạn. WikiFX phân tích toàn diện hiện tượng này, lần theo các mắt xích từ cú hích của Fed, làn sóng nhà đầu tư mới tràn vào thị trường vàng, đến áp lực bán tháo do margin call và câu chuyện riêng của Thổ Nhĩ Kỳ.

Vàng và nghịch lý của một cuộc chiến tranh

Trong lịch sử tài chính, vàng thường là lựa chọn đầu tiên khi thế giới bất ổn. Vì vậy, khái niệm “tài sản trú ẩn an toàn” (safe haven asset) đã gắn với kim loại quý này suốt nhiều thập kỷ, từ khủng hoảng tài chính đến các xung đột địa chính trị kéo dài. Thế nhưng, kể từ khi chiến sự tại Vịnh Ba Tư nổ ra vào cuối tháng 2/2026, điều đó không còn đúng.

Dữ liệu thị trường cho thấy một bức tranh đảo ngược so với kỳ vọng truyền thống. Tính từ ngày 27/2/2026, giá vàng giảm hơn 15%, trong khi S&P 500 của Mỹ chỉ mất khoảng 5% giá trị. Đặt hai con số này cạnh nhau, khó tránh khỏi câu hỏi: vai trò phòng thủ của vàng đã biến mất vì điều gì?

Câu trả lời không đơn giản, và WikiFX sẽ lần lượt bóc tách từng lớp của bức tranh phức tạp này.

Hành trình leo đỉnh và cú ngã của vàng

Để hiểu vì sao vàng đang hành xử bất thường, cần nhìn lại hành trình tăng giá dữ dội của kim loại này trong năm 2025 và đầu năm 2026.

Mọi thứ bắt đầu rõ nét từ ngày 2/4/2025, khi “Liberation Day” (Ngày Giải phóng Thuế quan) của Mỹ kích hoạt lo ngại về căng thẳng thương mại toàn cầu, đẩy giá vàng tăng mạnh lần đầu. Tuy nhiên, cú bứt phá thực sự chỉ đến vào ngày 22/8/2025, khi Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell phát biểu tại Jackson Hole và phát tín hiệu rõ ràng rằng Fed sẵn sàng bước vào chu kỳ cắt giảm lãi suất, ngay cả khi lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%.

Tín hiệu này đặc biệt quan trọng vì nó cho thấy Fed sẵn sàng “hạ nhiệt” ưu tiên kiểm soát lạm phát để hỗ trợ tăng trưởng, dù theo cách gián tiếp. Trong mắt nhiều nhà đầu tư và nhà phân tích, đây là dấu hiệu cho thấy nợ công khổng lồ của các chính phủ phương Tây rốt cuộc có thể được “lạm phát hóa” dần, tức giá trị thực của tiền tệ bị bào mòn theo thời gian. Từ đây, “debasement trade” (giao dịch chống phá giá tiền tệ) hình thành, và vàng trở thành tài sản trung tâm của luận thuyết này.

Sau Jackson Hole, giá vàng tăng tốc không ngừng. Đợt cắt giảm lãi suất cuối cùng của Fed trong năm 2025 vào ngày 10/12 tiếp tục là chất xúc tác đẩy vàng lên cao hơn. Đến ngày 28/1/2026, giá vàng chạm đỉnh lịch sử, khoảng 5.589 USD/ounce, tăng gần 100% so với cùng kỳ năm trước và ghi nhận màn trình diễn tốt nhất kể từ năm 1979.

Rõ ràng, đà tăng này có những nền tảng hợp lý. Tuy nhiên, chính mức bùng nổ vượt quá kỳ vọng đã gieo mầm cho những gì diễn ra sau đó.

“Debasement Trade” là gì và vì sao nó thay đổi cấu trúc thị trường vàng?

Để giải thích nghịch lý hiện tại, cần hiểu “debasement trade” thực chất là gì. Đây là chiến lược đặt cược vào việc đồng tiền pháp định (fiat money) bị mất giá trị thực, thường do chính phủ in tiền quá mức, vay nợ không kiểm soát, hoặc Fed hạ lãi suất khi lạm phát vẫn cao. Khi nỗi lo mất giá tiền tệ lan rộng, vàng, bạc và các kim loại quý trở thành lựa chọn trú ẩn ưu tiên.

Vấn đề là, sau bài phát biểu tại Jackson Hole (8/2025), luận thuyết này thu hút một lượng lớn nhà đầu tư mới, bao gồm cả những người chưa từng giao dịch vàng.

Báo cáo của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) ghi nhận rằng sau đà tăng dữ dội trong năm 2025 và đầu tháng 1/2026, giá bạc giảm khoảng 30% chỉ trong một ngày vào cuối tháng 1/2026. Vàng cũng đi theo xu hướng tương tự, dù nhẹ hơn, với các đợt biến động mạnh được thúc đẩy bởi dòng vốn rút khỏi các ETF đòn bẩy và lực mua bán của nhà đầu tư xu hướng (CTA).

Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) nhận xét rằng nhu cầu vàng hiện nay phân tán hơn, trong khi bạc với bản chất “high-beta” (biến động mạnh hơn thị trường) khuếch đại chuyển động theo cả hai chiều.

Đây là nền tảng để hiểu vì sao khi cú sốc Vịnh Ba Tư ập đến, thay vì tìm đến vàng, một bộ phận lớn nhà đầu tư lại bán ra.

Ba lý do thực sự đằng sau đợt bán tháo

Khi chiến sự bùng phát tại Vịnh Ba Tư vào ngày 28/2/2026, giới phân tích ngay lập tức tìm cách lý giải phản ứng của thị trường vàng, vốn không tuân theo bất kỳ quy luật lịch sử nào.

Lý do thứ nhất nằm ở việc cấu trúc lực lượng nắm giữ vàng đã thay đổi. Làn sóng “debasement trade” kéo hàng triệu nhà đầu tư mới vào thị trường, những người chưa từng trải qua các chu kỳ biến động lớn. Khi bất định tăng vọt do chiến tranh, phản ứng tự nhiên của họ là bán những gì đang có lãi để chốt lời và rút khỏi thị trường. Hành vi này hợp lý ở cấp độ cá nhân, nhưng khi hàng triệu người làm nó cùng một lúc, áp lực bán trở nên áp đảo.

Lý do thứ hai là áp lực thanh khoản từ các margin call. Trong giai đoạn thị trường căng thẳng, nhiều quỹ phòng hộ (hedge fund) và nhà đầu tư tổ chức nắm các vị thế đòn bẩy trên nhiều loại tài sản. Khi thua lỗ kích hoạt margin call (lệnh bổ sung ký quỹ), họ buộc phải bán những tài sản đang có lãi, và vàng trở thành lựa chọn hàng đầu vì đã tăng mạnh trước đó.

Theo dữ liệu CFTC, hợp đồng mua ròng (net-long) vàng giảm 23% chỉ trong một tuần vào đầu tháng 2/2026, xuống còn 93.438 hợp đồng, mức thấp nhất trong 15 tuần, cho thấy các quỹ đầu cơ cắt giảm mạnh vị thế vàng. Ngoài ra, CME tăng yêu cầu ký quỹ hai lần trong vòng ba tuần vào tháng 3/2026, và open interest vàng tại COMEX giảm khoảng 15% trong tháng 3, phản ánh làn sóng thanh lý vị thế trên diện rộng.

Lý do thứ ba là S&P 500 không giảm đủ mạnh để kích hoạt phản xạ phòng thủ. Khi cú sốc địa chính trị xảy ra, điều kiện để vàng bật tăng như tài sản trú ẩn thường là chứng khoán phải giảm đủ sâu và đủ nhanh để tạo ra làn sóng tháo chạy quy mô lớn. Thế nhưng chứng khoán Mỹ chỉ giảm khoảng 5% trong sáu tuần đầu chiến sự, không đủ để kích hoạt phản xạ này. Khi không có làn sóng rời bỏ cổ phiếu, nhu cầu mua vàng để phòng thủ cũng không hình thành, trong khi áp lực bán vẫn tiếp diễn từ các nhóm nói trên.

Câu chuyện của Thổ Nhĩ Kỳ: Ngoại lệ đáng chú ý trong số các ngân hàng trung ương

Một giả thuyết khác là các ngân hàng trung ương ở thị trường mới nổi (EM) bán vàng để hỗ trợ đồng nội tệ trong giai đoạn biến động. Nhưng khi đối chiếu dữ liệu, điều này chủ yếu chỉ đúng với Thổ Nhĩ Kỳ, và đây là một trường hợp rất đặc biệt.

Trong vòng chưa đầy một tháng kể từ khi chiến sự bùng phát, ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ bán và hoán đổi tổng cộng khoảng 60 tấn vàng, trị giá hơn 8 tỷ USD, để lấy ngoại tệ nhằm bảo vệ đồng Lira. Reuters cho biết dự trữ vàng của Thổ Nhĩ Kỳ giảm gần 50 tấn chỉ trong một tuần vào cuối tháng 3, mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 8/2018.

Tuy nhiên, câu chuyện Thổ Nhĩ Kỳ không đại diện cho xu hướng chung của các ngân hàng trung ương toàn cầu. Lý do Ankara phải làm vậy xuất phát từ chính sách tỷ giá cứng nhắc: Thổ Nhĩ Kỳ duy trì đồng Lira neo gần với USD, buộc ngân hàng trung ương liên tục can thiệp bán ngoại tệ khi Lira chịu áp lực.

Theo ING, đến ngày 25/3, dự trữ ngoại hối ròng của ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ (không gồm hoán đổi) giảm từ 78,6 tỷ USD xuống khoảng 24 tỷ USD. Trong đó, khoảng 38,5 tỷ USD là do can thiệp ngoại hối, phần còn lại do giá vàng giảm.

Thổ Nhĩ Kỳ bán tháo 8 tỷ USD vàng trong 14 ngày, đồng Lira rơi tự do giữa bão Trung Đông

Thổ Nhĩ Kỳ bán và hoán đổi gần 60 tấn vàng trị giá 8 tỷ USD chỉ trong hai tuần, dự trữ ngoại hối bốc hơi 40 tỷ USD kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ. WikiFX phân tích chuyên sâu vì sao đồng Lira đang đứng trước nguy cơ sụp đổ tiền tệ mới, cùng tác động lan tỏa tới thị trường năng lượng, vàng và forex toàn cầu.

Thông tin 2026-04-01

相关内容

Fitch Ratings phản ứng bằng cách hạ triển vọng tín nhiệm của Thổ Nhĩ Kỳ từ “tích cực” xuống “ổn định” vào ngày 10/4/2026, trực tiếp viện dẫn sự xói mòn nhanh chóng của dự trữ ngoại hối do can thiệp tiền tệ mạnh và rủi ro gia tăng từ xung đột tại Vịnh Ba Tư.

Trong khi đó, phần lớn các nền kinh tế mới nổi khác, theo dữ liệu World Gold Council đến tháng 2/2026, vẫn tiếp tục mua ròng vàng, bao gồm Kazakhstan, Malaysia, Cộng hòa Czech và Trung Quốc - với tháng thứ 16 liên tiếp mua ròng, đưa dự trữ lên 2.308 tấn. Điều này cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ là một ngoại lệ, không phải xu hướng đại diện.

Khi vàng trở thành “high-beta asset”: Một sự dịch chuyển tương quan đáng lo ngại

Một dấu hiệu đáng chú ý về sự thay đổi cơ chế vận hành của vàng là sự dịch chuyển tương quan (correlation) giữa vàng và S&P 500.

Nếu nhìn dữ liệu dài hạn từ 1/1/2011 đến 21/8/2025, tương quan biến động hằng ngày giữa vàng và S&P 500 về cơ bản thấp hoặc âm, đúng với vai trò phòng thủ truyền thống. Thế nhưng, sau bài phát biểu Jackson Hole của Powell (từ 22/8/2025 đến 27/2/2026), tương quan này tăng đáng kể theo chiều dương. Và trong sáu tuần chiến sự tại Vịnh Ba Tư, xu hướng càng rõ: vàng tăng khi cổ phiếu tăng và giảm khi cổ phiếu giảm, tức hành xử như một “high-beta asset” (tài sản khuếch đại biến động thị trường), thay vì đi ngược chiều.

Đáng chú ý, bạc và bạch kim có tương quan dương với S&P 500 còn cao hơn vàng, trong khi Bitcoin cũng theo xu hướng tương tự. Dù vàng có tương quan thấp hơn các tài sản này, điều đó vẫn không giúp ích nhiều khi kim loại quý này giảm 15% trong lúc chỉ số cổ phiếu chỉ giảm 5%.

BlackRock nhấn mạnh rằng từ năm 2020 đến nay, trong những tháng S&P 500 giảm hơn 5%, vàng trung bình mang lại lợi suất dương 2%. Tính bất đối xứng này là lý do vàng được coi trọng trong các danh mục đa dạng hóa. Vì vậy, sự đảo chiều trong đầu năm 2026 đang đặt ra câu hỏi nghiêm túc về độ ổn định của vai trò phòng thủ này.

Vàng có thực sự “hỏng” không?

Câu hỏi quan trọng nhất lúc này là: những gì đang xảy ra phản ánh một thay đổi cơ cấu vĩnh viễn trong bản chất của vàng, hay chỉ là hiện tượng tạm thời?

Các tổ chức tài chính lớn vẫn duy trì quan điểm lạc quan thận trọng về vàng trong dài hạn. Goldman Sachs, trong báo cáo ngày 22/1/2026, nâng dự báo giá vàng cuối năm 2026 từ 4.900 USD lên 5.400 USD/ounce.

Lập luận được đưa ra là nhà đầu tư tư nhân và ngân hàng trung ương ở các thị trường mới nổi đang đa dạng hóa danh mục sang vàng do lo ngại mang tính cấu trúc về bền vững tài khóa và tính độc lập của ngân hàng trung ương. Đây là các vị thế “sticky” (khó bị bán) vì lo ngại cơ cấu không biến mất vào một ngày cố định.

Cùng quan điểm, J.P. Morgan dự báo vàng chạm 5.055 USD/ounce trong quý 4/2026 và hướng đến 5.400 USD/ounce vào cuối năm 2027.

Nhưng điểm cốt lõi là: đà giảm hiện tại không đến từ việc thay đổi nhận thức về giá trị dài hạn của vàng. Vấn đề nằm ở cấu trúc cơ sở nhà đầu tư (investor base) thay đổi đột ngột và chưa ổn định. Khi “debasement trade” kéo vào thị trường những người mua mới thiếu kinh nghiệm và thiên về lợi nhuận ngắn hạn, tính chất giao dịch của vàng bị thay đổi tạm thời. Nhóm nhà đầu tư mới này có xu hướng bán tháo khi thị trường bất ổn, thay vì nắm giữ như những người tham gia lâu năm.

StoneX, trong đánh giá tháng 3/2026, cho rằng đợt bán tháo vàng phản ánh rõ “margin call dynamics” hơn là một thay đổi cơ bản về vai trò của vàng. Trong khi đó, Boring Money (Anh) ghi nhận rằng lãi suất tăng, USD mạnh lên, các trader đòn bẩy thoát hàng, cùng tin đồn về ngân hàng trung ương bán vàng, đều là những nhân tố cộng hưởng làm suy yếu giá vàng ngắn hạn, dù Goldman Sachs vẫn nhắm đến mốc 5.400 USD/ounce vào cuối năm nay.

So sánh với cuộc chiến Nga-Ukraine năm 2022

Một góc nhìn cần thiết là so sánh câu chuyện này với phản ứng của thị trường vàng khi Nga xâm lược Ukraine vào tháng 2/2022.

Dữ liệu cho thấy sau khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự tại Ukraine, giá vàng gần như không có phản ứng nổi bật. Biểu đồ S&P 500 trong giai đoạn Ukraine và Iran năm 2026 cũng gần như giống nhau: đều giảm khoảng 5% trong 4 đến 5 tuần đầu xung đột.

Điều này củng cố lập luận rằng bản thân chiến tranh không đủ để kích hoạt phản xạ phòng thủ ở vàng nếu chứng khoán không giảm đủ sâu. Cú sốc lần này, về thực chất, là sự tiếp nối của áp lực định vị (positioning purge) từ đợt tăng giá quá mức trước đó.

Vàng sẽ “tự làm sạch” mình?

Các nhà phân tích kỳ cựu cho rằng quá trình “wash-out” (thanh lọc) nhóm nhà đầu tư ngắn hạn và đầu cơ là tất yếu, và cần thiết để vàng lấy lại bản chất trú ẩn. Khi những nhà đầu tư mua vào vì câu chuyện debasement ngắn hạn dần bị rửa trôi khỏi thị trường, lực lượng nắm giữ còn lại sẽ là nhà đầu tư dài hạn và ngân hàng trung ương, nhóm ít có xu hướng bán tháo khi biến động.

Đáng chú ý, ngay trong giai đoạn hiện tại, phân tích kỹ thuật cho thấy giá vàng vẫn giao dịch trên đường EMA50, cung cấp hỗ trợ động lực quan trọng và duy trì xu hướng tăng điều chỉnh ngắn hạn, với kháng cự chính quanh vùng 4.800 USD/ounce. GoldSilver.com cũng nhận định rằng đợt giảm tháng 3/2026 chủ yếu phản ánh động lực thị trường ngắn hạn, bao gồm USD mạnh lên, tái cơ cấu danh mục tổ chức và chốt lời, chứ không phải thay đổi về triển vọng dài hạn của vàng.

State Street Global Advisors (SSGA) cũng lưu ý rằng các yếu tố cấu trúc như nới lỏng của Fed, nhu cầu mạnh từ ngân hàng trung ương và nhà đầu tư bán lẻ, dòng vốn ETF, cùng lo ngại về nợ công toàn cầu, vẫn là các động lực nền tảng không thay đổi. World Gold Council trong Triển vọng 2026 cũng khẳng định rằng vai trò đa dạng hóa và ổn định danh mục của vàng vẫn là yếu tố cốt lõi giữa bối cảnh biến động thị trường gia tăng.

Kết luận

Những gì đang diễn ra với vàng không phải là sự sụp đổ của một tài sản, mà là hệ quả tự nhiên của một chu kỳ tăng giá quá đà kéo theo sự thay đổi cấu trúc nhà đầu tư. Khi “debasement trade” thu hút hàng triệu người mua mới thiếu kinh nghiệm trong suốt năm 2025 và đầu năm 2026, bản chất giao dịch của vàng tạm thời chuyển từ “tài sản trú ẩn” sang “tài sản khuếch đại biến động”.

Thổ Nhĩ Kỳ và áp lực margin call là những chất xúc tác bổ sung, nhưng không phải nguyên nhân gốc rễ. Phần lớn các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới vẫn tiếp tục mua vàng. Goldman Sachs, J.P. Morgan và nhiều tổ chức khác vẫn giữ mục tiêu giá tham vọng trong dài hạn. Quan trọng nhất, các lo ngại về nợ công, chính sách tiền tệ thiếu nhất quán và bất ổn địa chính trị, những yếu tố đã sinh ra “debasement trade” ngay từ đầu, vẫn chưa biến mất.

Vàng không “hỏng”. Vàng chỉ đang bước vào giai đoạn tái cân bằng sau một chu kỳ tăng nóng, khi thị trường dần loại bỏ những dòng tiền đầu cơ ngắn hạn và sử dụng đòn bẩy. Khi lớp “bọt” này rút đi, giá vàng có cơ hội phản ánh sát hơn giá trị và vai trò dài hạn của kim loại quý, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.

Với nhà đầu tư cá nhân, câu chuyện này nhắc nhở rằng bất kỳ tài sản nào, dù là vàng hay cổ phiếu, khi bị đẩy lên quá xa so với nền tảng cơ bản bởi một luận thuyết đầu tư mới, đều đi kèm rủi ro điều chỉnh mạnh. Hiểu rõ cơ chế đó không chỉ giúp bảo vệ danh mục tốt hơn, mà còn là nền tảng để nhận diện những cơ hội dài hạn thực sự.

Nguồn tham khảo

1. Federal Reserve Board. Speech by Chair Powell on the economic outlook and framework review, Jackson Hole, August 22, 2025.
2. NPR. Fed Chair Jerome Powell signals possible rate cut, sending stocks sharply higher, August 22, 2025.
3. GoldPrice.org. Gold Rockets to Fresh Record Highs After Fed's Final 2025 Rate Cut, December 2025.
4. GoldSilver.com. Gold Price Forecasts for 2026, Revisited After Q1, 2026.
5. Bank for International Settlements (BIS). Boom and bust of the recent silver and gold rush: the role of leveraged retail investors, BIS Quarterly Review, March 2026.
6. World Gold Council. Gold the safe haven versus silver the wildcard, March 18, 2026.
7. Discovery Alert. Hedge Funds Cut Bullish Gold Wagers to 15-Week Lows, February 2026.
8. Discovery Alert. Gold Selling Off: Fed Policy Shift Sparks Selloff, March 2026.
9. Bloomberg. Turkey Sells and Swaps $8 Billion in Gold, Pressuring Bullion Prices, March 26, 2026.
10. Reuters. Turkish gold reserves in largest drop in 7 years, data shows, March 26, 2026.
11. ING Think. How Turkey's local authorities can protect the lira, March 2026.
12. Reuters. Fitch's outlook cut on Turkey flags growing economic strain, April 10, 2026.
13. World Gold Council. Central Bank Gold Statistics: Central banks stay the course on gold in February, April 2026.
14. BlackRock. Gold & Silver: Prices, Volatility, What's Next, 2026.
15. Reuters. Goldman Sachs raises 2026-end gold price forecast by $500 to $5,400/oz, January 22, 2026.
16. J.P. Morgan Global Research. Will gold prices break $5,000/oz in 2026?, December 2025.
17. StoneX. Gold Selling Reflects Margin Call Dynamics, March 2026.
18. Boring Money. Is gold still a safe haven in 2026? What investors need to know, 2026.
19. Economies.com. Gold price declines under key resistance pressure, April 9, 2026.
20. GoldSilver.com. Gold Price Drop March 2026: Why Gold Fell During an Oil Shock, March 2026.
21. State Street Global Advisors (SSGA). Gold 2026 Outlook: Can the structural bull cycle continue to $5,000?, December 5, 2025.
22. World Gold Council. Gold Outlook 2026: Push ahead or pull back, 2025.