Lạm phát kỳ vọng Mỹ chạm 4,62%, Fed mất quyền kiểm soát lãi suất năm 2026

Trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông ngày một leo thang, một tín hiệu đáng báo động vừa xuất hiện trên thị trường tài chính Mỹ, giáng một đòn mạnh vào những nỗ lực kiềm chế lạm phát và những kỳ vọng về chu kỳ nới lỏng tiền tệ.

Theo dữ liệu từ Bloomberg, tỷ lệ lạm phát kỳ vọng trong một năm tới, được đo bằng tỷ lệ hoà vốn (breakeven inflation rate) một năm, đã bất ngờ tăng vọt lên 4,62%. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 6/2022, thời điểm mà chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hàng năm của Mỹ chạm đỉnh 9,1%. Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, chỉ số này đã tăng mạnh từ mức 3,97% ghi nhận hồi đầu tháng 3, ngay sau khi Mỹ và Israel mở các cuộc không kích lớn nhằm vào Iran.

Không chỉ dừng lại ở kỳ hạn ngắn, tỷ lệ hoà vốn hai năm cũng leo lên 3,18%, cao nhất kể từ tháng 4/2025, so với mức 2,9% của đầu tháng 3. Vậy tỷ lệ hoà vốn này thực chất là gì?

Nó đơn giản là mức chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu kho bạc Mỹ thông thường và trái phiếu chống lạm phát (TIPS) có cùng kỳ hạn. Nó cho thấy thị trường đang kỳ vọng lạm phát sẽ ở mức nào để việc nắm giữ hai loại trái phiếu này mang lại lợi nhuận như nhau. Khi chỉ số này tăng cao, nó báo hiệu giới đầu tư đang đặt cược vào một tương lai giá cả sẽ leo thang.

Sự gia tăng chóng mặt của tỷ lệ lạm phát kỳ vọng ngắn hạn được giới phân tích lý giải là do cú sốc giá dầu. Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là những diễn biến xoay quanh Iran và mối đe dọa đối với eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 30% lượng dầu thô và 20% khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, đã đẩy giá dầu Brent vượt ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 8/2022.

Tom Graff, Giám đốc đầu tư của Facet, nhận định trên trang tin gốc rằng thị trường đang cho thấy dầu mỏ sẽ duy trì ở mức giá cao trong một thời gian, chứ không phải chỉ là một cú sốc tạm thời.

Điều này đặt ra một vấn đề nan giải cho Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Một báo cáo gần đây của Goldman Sachs chỉ ra rằng giá dầu tăng 10% thường khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm 0,2-0,5 điểm phần trăm trong vòng một quý. BMO Capital Markets cũng ước tính giá dầu tăng 10 USD/thùng có thể đẩy lạm phát Mỹ tăng thêm 0,2-0,4 điểm phần trăm trong năm tới.

Đáng lo ngại hơn, đây là cú sốc lạm phát từ phía cung, thứ mà công cụ lãi suất của Fed vốn để điều chỉnh nhu cầu tỏ ra kém hiệu quả. Giới chuyên gia như Brian Bethune, nhà kinh tế tại Đại học Boston, thậm chí còn cho rằng lý do để Fed cắt giảm lãi suất đang “biến mất” dưới sức ép kép từ giá năng lượng và các chính sách thuế quan.

Kịch bản về một năm 2026 với những đợt giảm lãi suất mà thị trường kỳ vọng giờ đây gần như tan biến. Dữ liệu từ CME FedWatch cho thấy xác suất Fed không cắt giảm lãi suất trong suốt năm nay đã lên tới 44,7%. Thậm chí, khả năng cắt giảm 25 điểm cơ bản cũng chỉ còn 38,8%.

Quan điểm này trái ngược hoàn toàn với các khảo sát trước đó, khi phần lớn các nhà kinh tế dự báo một đợt cắt giảm vào quý II, nhưng cuộc xung đột hiện tại đã thay đổi tất cả. Một quan chức cấp cao của Iran tuyên bố sẵn sàng đóng cửa eo biển Hormuz, và một tàu liên quan đến Mỹ đã bị tấn công trong khu vực, khiến tình hình càng thêm căng thẳng.

Sự đảo chiều trong kỳ vọng lãi suất ngay lập tức gây ra những hệ lụy nặng nề trên thị trường tài chính. Các chỉ số chứng khoán Mỹ đồng loạt giảm sâu. Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 2 năm, vốn rất nhạy cảm với chính sách tiền tệ, đã có phiên tăng mạnh nhất kể từ tháng 5/2025, thêm 12,6 điểm cơ bản, lên gần 3,76%.

Điều này gây sức ép lớn lên các nhà đầu tư, đặc biệt là những người về hưu hoặc sắp về hưu, khi họ nắm giữ trái phiếu ngắn hạn với kỳ vọng an toàn. Lawrence Gillum, chiến lược gia trưởng về thu nhập cố định tại LPL Financial, nhận định rằng giá của những trái phiếu này đã giảm và lợi suất tăng, đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư có thể đã bỏ lỡ cơ hội mua với lãi suất cao hơn nếu kiên nhẫn chờ đợi. Ông cũng dùng từ “không neo” (unanchored) để mô tả tỷ lệ lạm phát kỳ vọng, một trạng thái mà kỳ vọng lạm phát có thể trở nên dai dẳng và tự hoàn thành, gây bất ổn cho nền kinh tế.

Không chỉ dừng lại ở biên giới Mỹ, cú sốc từ Trung Đông đang lan tỏa toàn cầu. Goldman Sachs cảnh báo giá dầu tăng là yếu tố tiêu cực đối với hầu hết các thị trường mới nổi, vốn là những nước nhập khẩu năng lượng lớn, có thể khiến GDP của các nước như Thổ Nhĩ Kỳ giảm tới 0,8%.

Trung Quốc, với vị thế là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, cũng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ giá dầu cao và đồng Nhân dân tệ yếu đi, gây khó khăn cho công cuộc phục hồi kinh tế và kiểm soát lạm phát nội địa. Lạm phát kỳ vọng dài hạn cũng bắt đầu nhúc nhích. Tỷ lệ hoà vốn 5 năm đã tăng lên 2,58%, vượt qua mốc 2,5% vốn được xem là ranh giới báo động cho rủi ro lạm phát bền vững.

Nhìn về phía trước, bức tranh kinh tế toàn cầu đang bị che phủ bởi một đám mây đen bất định. Mọi con mắt đều đổ dồn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông. Ba kịch bản đang được giới phân tích đưa ra, từ một cuộc xung đột có giới hạn, nơi giá dầu sẽ sớm hạ nhiệt, cho đến việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, đẩy giá dầu lên 120-150 USD/thùng và gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện.

Dù kịch bản nào xảy ra, thì rõ ràng “kỷ nguyên tăng trưởng ổn định và lãi suất thấp” đang phải nhường chỗ cho một thời kỳ mới với nhiều biến động và rủi ro hơn, nơi các ngân hàng trung ương trên thế giới, đặc biệt là Fed, đang bị dồn vào thế “tiến thoái lưỡng nan” giữa nhiệm vụ kiềm chế lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Cuộc họp của Fed vào tuần tới chắc chắn sẽ là tâm điểm chú ý của toàn thế giới, để tìm kiếm bất kỳ manh mối nào về hướng đi trong bối cảnh đầy sóng gió này.