Câu chuyện phía sau vụ Lầu Năm Góc "tống cổ" Anthropic và màn trỗi dậy của OpenAI

Chỉ trong vòng chưa đầy một tuần, mối quan hệ tưởng chừng bền chặt giữa Lầu Năm Góc và Anthropic - nhà phát triển mô hình AI Claude - đã tan vỡ hoàn toàn. Từ một đối tác độc quyền trong các hệ thống tuyệt mật, Anthropic bất ngờ bị chính quyền Trump dán nhãn “rủi ro chuỗi cung ứng”, một biện pháp chưa từng có áp dụng cho công ty Mỹ.

Đằng sau quyết định chấn động này là một cuộc chiến không khoan nhượng giữa hai “cá tính” trái ngược, một tối hậu thư lịch sử, và màn “đâm sau lưng” ngoạn mục của đối thủ OpenAI, làm thay đổi cục diện cuộc chơi AI trong lĩnh vực quốc phòng.

Trong thế giới công nghệ, những bản hợp đồng triệu đô thường được ký kết trong phòng họp kín, với những điều khoản được cân nhắc kỹ lưỡng. Nhưng vụ ly khai giữa Bộ Quốc phòng Mỹ và Anthropic, một trong những công ty AI hàng đầu thế giới, lại diễn ra công khai và đầy kịch tính như một bộ phim chính trị Hollywood. Nó không chỉ đơn thuần là bất đồng về hợp đồng, mà còn là cuộc đụng độ giữa hai thế giới quan, hai “rung động” (vibes) đối lập, và là lời cảnh báo về tương lai nơi công nghệ tiên tiến nhất trở thành vũ khí chiến lược.

Cuộc gặp gỡ định mệnh và “cú tát” từ Bộ trưởng

Câu chuyện bắt đầu vào ngày 24 tháng 2 năm 2026, tại Lầu Năm Góc. Dario Amodei, CEO của Anthropic, một nhà nghiên cứu trí thức với cặp kính trắng và mái tóc xoăn đặc trưng, bước vào cuộc gặp trực tiếp đầu tiên với tân Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Amodei, người nổi tiếng với các bài luận triết học về sự an toàn của AI và là một người ăn chay trường, mang theo thông điệp quen thuộc của mình: sự cần thiết của các rào chắn (guardrails) đối với vũ khí tự động do AI điều khiển.

Nhưng Hegseth, cựu bình luận viên của Fox News với hình xăm đạo Cơ Đốc và phong cách mạnh mẽ, thường xuyên đăng tải video tập tạ, đã không muốn nghe điều đó. Theo những người am hiểu sự việc, Bộ trưởng đã cắt ngang lời Amodei ngay giữa câu: “Không một CEO nào được phép chỉ đạo các chiến binh của chúng tôi những gì họ có thể và không thể làm”. Sự bất đồng giữa hai con người với cá tính và thế giới quan đối lập đã không thể hàn gắn.

Hegseth, người từng tham gia vào quyết định đổi tên Bộ Quốc phòng thành “Bộ Chiến tranh” của Tổng thống Trump, đưa ra tối hậu thư: Anthropic phải đồng ý để quân đội sử dụng công nghệ của mình cho “mọi mục đích hợp pháp” trước 5:01 chiều thứ Sáu, ngày 27 tháng 2. Nếu không, họ sẽ phải đối mặt với hai biện pháp chưa từng có tiền lệ đối với một công ty Mỹ: bị dán nhãn “rủi ro chuỗi cung ứng” (supply chain risk), thường dành cho các công ty nước ngoài bị coi là mối đe dọa, hoặc bị ép buộc hợp tác thông qua Đạo luật Sản xuất Quốc phòng thời Chiến tranh Lạnh.

Hai “rào chắn” đỏ và cuộc chiến về niềm tin

Vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột nằm ở hai “rào chắn” (redlines) mà Anthropic kiên quyết bảo vệ: không để mô hình AI Claude tham gia vào các chương trình giám sát hàng loạt công dân Mỹ và không sử dụng trong các hệ thống vũ khí tự động hoàn toàn.

Amodei lập luận rằng công nghệ hiện tại chưa đủ độ tin cậy để loại bỏ con người khỏi quyết định sống còn, và giám sát hàng loạt vi phạm các quyền cơ bản. Ông nhấn mạnh: “Các mối đe dọa không thể thay đổi quan điểm của chúng tôi. Chúng tôi không thể, với lương tâm của mình, đồng ý với yêu cầu của họ”.

Phía Lầu Năm Góc, với sự dẫn dắt của Thứ trưởng Emil Michael, cựu giám đốc điều hành Uber nổi tiếng với lối tiếp cận thực dụng, lại có quan điểm hoàn toàn khác. Họ cho rằng không một nhà thầu tư nhân nào có quyền quyết định cách chính phủ sử dụng công nghệ một cách hợp pháp.

Một quan chức quốc phòng khẳng định: “Tính hợp pháp là trách nhiệm của Lầu Năm Góc với tư cách là người dùng cuối”. Họ không muốn trong một tình huống khẩn cấp quốc gia lại phải “xin phép” một công ty để gỡ bỏ các rào cản.

Sự việc càng trở nên căng thẳng khi các chi tiết nhỏ nhặt bị đẩy lên thành vấn đề lớn. Anthropic từng áp đặt lệnh cấm sử dụng từ “pathogen” (mầm bệnh) trong các prompt trên hệ thống không được phân loại, gây khó khăn cho các nhà khoa học tại CDC. Hay câu chuyện về một cuộc gọi hỏi thăm của nhân viên Anthropic với đối tác Palantir về việc Claude đã được sử dụng như thế nào trong chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cũng khiến các quan chức Lầu Năm Góc nổi giận.

Michael Horowitz, cựu quan chức Bộ Quốc phòng về chính sách AI, nhận xét: “Đây là một cuộc chiến về 'rung động' và cá tính được ngụy trang thành một cuộc tranh cãi về chính sách. Đó là sự đổ vỡ niềm tin: Anthropic không tin Lầu Năm Góc đủ hiểu biết để dùng công nghệ của họ một cách có trách nhiệm, và Lầu Năm Góc không tin Anthropic sẵn sàng hợp tác trong những tình huống quan trọng”.

“Bài học từ Trung Quốc” và áp lực từ Nhà Trắng

Sự việc nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi đàm phán hợp đồng thông thường. Tổng thống Trump đã đích thân can thiệp, gọi các giám đốc điều hành của Anthropic là “những kẻ điên rồ cánh tả” và ra lệnh cho tất cả các cơ quan liên bang ngừng làm việc với công ty này trong vòng sáu tháng. David Sacks, quan chức phụ trách AI của Nhà Trắng, cũng gọi Anthropic là “những người theo chủ nghĩa cánh tả kiên định”.

Một quan chức chính quyền còn so sánh động thái này với việc Washington đang áp dụng “sách lược của Trung Quốc” để cưỡng ép một công ty tư nhân, một kiểu can thiệp thường thấy trong các nền kinh tế nhà nước. Navtej Dhillon, cựu Phó Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia dưới thời Biden, chỉ trích: “Chính quyền Trump đang áp dụng kịch bản của Bắc Kinh để ép buộc một công ty Mỹ”.

Đỉnh điểm là vào chiều thứ Sáu, trong khi hai bên vẫn đang cố gắng đàm phán những từ ngữ cuối cùng về vấn đề giám sát, Tổng thống Trump đã đăng bài trên Truth Social vào lúc 3:47 chiều, chính thức hóa lệnh cấm.

Cú “nước rút” ngoạn mục của OpenAI và Sam Altman

Trong khi cánh cửa với Anthropic khép lại, một cánh cửa khác mở ra cho đối thủ không đội trời chung của họ: OpenAI. Sam Altman, CEO của OpenAI, người có mối quan hệ lâu năm với Emil Michael từ những ngày đầu khởi nghiệp, đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội.

Ngay từ thứ Tư, Altman đã liên hệ với Michael. Ông bày tỏ lo ngại rằng việc kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng hay dán nhãn rủi ro chuỗi cung ứng cho Anthropic là không tốt cho đất nước, nhưng đồng thời, ông cũng thấy một “cơ hội”.

OpenAI đã đề xuất một bản hợp đồng với các điều khoảng được cho là “khôn ngoan” hơn: họ đồng ý để quân đội sử dụng AI cho mọi mục đích hợp pháp, nhưng vẫn đảm bảo các nguyên tắc an toàn của mình thông qua các biện pháp kỹ thuật và sự giám sát của các nhà nghiên cứu có bảo mật.

Chỉ vài giờ sau khi tối hậu thư cho Anthropic hết hiệu lực, OpenAI chính thức thông báo đã đạt được thỏa thuận với Lầu Năm Góc để cung cấp AI cho các hệ thống tuyệt mật. Altman khéo léo nhấn mạnh: “Hai nguyên tắc an toàn quan trọng nhất của chúng tôi là cấm giám sát hàng loạt trong nước và trách nhiệm của con người trong việc sử dụng vũ lực. Bộ Chiến tranh đồng ý với các nguyên tắc này, phản ánh chúng trong luật pháp và chính sách, và chúng tôi đã đưa chúng vào thỏa thuận của mình”.

Trong khi Amodei, người từng là đồng nghiệp cũ tại OpenAI và nay là đối thủ, bị Michael gọi là “kẻ nói dối” và “tự cho mình là Chúa”, thì Altman lại được ưu ái hơn. Sự khác biệt trong cách tiếp cận, cùng với việc OpenAI đã công khai ca ngợi chiến lược công nghệ của Trump và cam kết đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu, đã giúp họ có được vị thế mà Anthropic đánh mất.

Hậu quả và tương lai bất định

Chưa đầy một giờ sau khi cánh cửa với Anthropic khép lại, Bộ trưởng Hegseth đăng trên mạng xã hội X: “Các chiến binh Mỹ sẽ không bao giờ bị bắt làm con tin bởi những ý thích bất thường của Big Tech”. Anthropic tuyên bố sẽ kiện quyết định này ra tòa.

Hậu quả trước mắt là rất lớn, khi danh hiệu “rủi ro chuỗi cung ứng” có thể khiến các nhà thầu quốc phòng lớn như Lockheed Martin, Amazon hay Microsoft phải cắt đứt quan hệ với Anthropic nếu muốn tiếp tục làm ăn với chính phủ. Khoản đầu tư 80 tỷ đô la của Amazon vào Anthropic, hiện đã tăng vọt lên 606 tỷ đô la trên sổ sách, đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, câu chuyện vẫn chưa kết thúc, một số quan chức tình báo Mỹ, bao gồm cả CIA, vẫn âm thầm kêu gọi hai bên đạt được thỏa thuận vì họ đánh giá cao năng lực của Claude. Thời gian sáu tháng để chuyển đổi có thể là cơ hội cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Trong một diễn biến trớ trêu, sau tất cả những ồn ào, Claude lại vươn lên trở thành ứng dụng được tải xuống nhiều nhất trên kho ứng dụng của Apple, vượt qua cả ChatGPT.

Vụ việc đặt ra một câu hỏi lớn cho tương lai: Ai sẽ là người nắm quyền kiểm soát cuối cùng đối với các công cụ AI tiên tiến nhất trong xung đột và trong xã hội? Liệu các công ty công nghệ có quyền áp đặt các tiêu chuẩn đạo đức của mình lên các hoạt động quốc phòng, hay chính phủ có toàn quyền quyết định cách sử dụng chúng vì lý do an ninh quốc gia?

Cuộc chiến giữa “giáo sư gấu trúc” Amodei và Bộ trưởng Hegseth, giữa những “rung động” đối lập, chỉ là hồi đầu tiên của một vở kịch dài về quyền lực, đạo đức và công nghệ trong kỷ nguyên AI. Và như Gregory Allen, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận định: “Có một cách tốt hơn để giải quyết tranh chấp này so với lập trường cứng rắn mà chính quyền đã đưa ra”.