Ấn Độ bị ép từ bỏ dầu Nga, Trung Quốc sẵn sàng tham gia?

Ngày 31 tháng 1 năm 2026, trên chuyên cơ Không lực 1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một tuyên bố có khả năng làm thay đổi dòng chảy thương mại năng lượng toàn cầu.

Ông tiết lộ với các phóng viên rằng Ấn Độ - quốc gia nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới, sẽ bắt đầu mua dầu từ Venezuela. “Chúng tôi đã đạt được thỏa thuận đó rồi, ít nhất là về mặt ý tưởng”, ông Trump nói. Mục tiêu được công khai: thay thế một phần lượng dầu khổng lồ mà New Delhi đang nhập khẩu từ Nga.

Tuyên bố này không đơn thuần là một thỏa thuận mua bán. Nó là đỉnh điểm của một năm đầy căng thẳng trong quan hệ Mỹ-Ấn, nơi Washington đã sử dụng thuế quan như một đòn bẩy để buộc New Delhi rời xa Moscow. Đồng thời, nó cũng cho thấy sự dịch chuyển chiến lược của Mỹ tại Venezuela, từ trừng phạt sang tìm cách kiểm soát và phân phối nguồn tài nguyên dồi dào của quốc gia Nam Mỹ này.

Trong một diễn biến đáng chú ý khác, ông Trump còn mở rộng cánh cửa này cho cả Trung Quốc, tuyên bố Bắc Kinh cũng được chào đón và “sẽ đạt được một thỏa thuận dầu mỏ rất tốt”.

Từ “Quả đấm thép” đến “Cành olive”

Để hiểu được tầm quan trọng của thỏa thuận ý tưởng này, cần phải nhìn lại một năm qua, khi quan hệ giữa hai nền dân chủ lớn nhất thế giới trải qua những thử thách nghiêm trọng vì vấn đề dầu mỏ.

Sau khi tái đắc cử, một trong những động thái đầu tiên của Tổng thống Trump là áp đặt mức thuế 25% lên các quốc gia mua dầu từ Venezuela vào tháng 3/2025. Lệnh trừng phạt này buộc Ấn Độ, khi đó vẫn là một khách hàng của Caracas, phải ngừng hoàn toàn việc nhập khẩu. Tuy nhiên, mục tiêu thực sự và lớn hơn của Washington là Nga.

Khi chiến tranh Ukraine bùng nổ năm 2022, Ấn Độ đã nhanh chóng trở thành khách hàng lớn nhất của dầu Nga vận chuyển đường biển, tận dụng mức giá chiết khấu sâu do các lệnh trừng phạt phương Tây mang lại.

Hành động này đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ chính quyền Trump. Đến tháng 8/2025, Washington tăng gấp đôi thuế quan đối với hàng hóa Ấn Độ lên 50%, với lý do trực tiếp là gây áp lực buộc New Delhi ngừng mua dầu Nga. Áp lực không dừng lại ở đó.

Đầu tháng 1/2026, ông Trump cảnh báo mức thuế này có thể tiếp tục tăng nếu Ấn Độ không cắt giảm nhập khẩu. Quan hệ song phương rơi vào thời điểm căng thẳng nhất trong nhiều năm.

Bước ngoặt bắt đầu xuất hiện khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, trong tháng 1/2026, đưa ra tín hiệu hòa giải, khi ông cho biết mức thuế bổ sung 25% (trong tổng số 50%) có thể được dỡ bỏ do Ấn Độ đã “giảm mạnh” việc nhập khẩu dầu Nga.

Đây chính là tiền đề cho tuyên bố mới nhất của ông Trump. Dường như, những nỗ lực ép buộc bằng thuế quan của Washington cuối cùng cũng mang lại hiệu quả, mở đường cho một thỏa thuận thay thế nguồn cung mà cả hai bên cùng có lợi.

Hành trình tìm kiếm nguồn cung dầu của Ấn Độ

Hành trình tìm kiếm nguồn cung dầu ổn định của Ấn Độ trong thập kỷ qua phản ánh rõ nét những biến động địa chính trị. Quốc gia này đã trải qua ba lần dịch chuyển chiến lược lớn: từ việc phụ thuộc vào dầu Iran, sau đó chuyển sang Mỹ khi tuân thủ lệnh trừng phạt, và rồi đột ngột trở thành khách hàng lớn nhất của dầu Nga giá rẻ sau chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022.

Mỗi lần chuyển hướng đều chịu tác động trực tiếp từ áp lực hoặc các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ. Giờ đây, dưới sức ép thuế quan chưa từng có từ Washington, Ấn Độ một lần nữa đứng trước một bước ngoặt bắt buộc: quay trở lại với nguồn dầu Venezuela như một giải pháp thay thế nhằm xoa dịu căng thẳng với Mỹ và giảm bớt sự phụ thuộc vào Moscow.

Về mặt số liệu, sau khi dừng mua dầu Venezuela vào đầu năm 2025, Ấn Độ gần như không nhận thêm bất kỳ chuyến hàng nào từ quốc gia này.

Tuy nhiên, theo dữ liệu từ Kpler, chỉ một năm trước đó (2024), các nhà máy lọc dầu Ấn Độ vẫn nhập khẩu trung bình 70.000 thùng dầu Venezuela mỗi ngày, với đỉnh điểm ở một số tháng lên tới 150.000 thùng/ngày. Tổng giá trị nhập khẩu dầu thô từ Venezuela của Ấn Độ trong năm 2024 đạt 1,76 tỷ USD.

Điều này cho thấy cơ sở hạ tầng và kinh nghiệm xử lý dầu nặng của Venezuela đã có sẵn trong ngành công nghiệp lọc dầu Ấn Độ.

Từ Reliance đến ONGC, ai sẽ là người hưởng lợi?

Thỏa thuận ý tưởng này, nếu thành hiện thực, sẽ tạo ra làn sóng lợi ích đáng kể cho các tập đoàn năng lượng của Ấn Độ. Theo phân tích của Economic Times, Reliance Industries - tập đoàn tư nhân lớn nhất Ấn Độ, sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất.

Lý do là Reliance từng là công ty xử lý dầu Venezuela lớn nhất và nhất quán nhất tại Ấn Độ trước đây. Các nhà máy lọc dầu của họ được trang bị công nghệ chuyên biệt (coker) để xử lý loại dầu thô nặng, có độ nhớt cao từ Venezuela, biến chúng thành các sản phẩm có giá trị như xăng và dầu diesel.

Không chỉ khu vực tư nhân, các doanh nghiệp nhà nước như Indian Oil Corporation (IOC), Hindustan Petroleum (HPCL), Bharat Petroleum (BPCL) và Mangalore Refinery (MRPL) cũng đã bày tỏ sự quan tâm mới đối với dầu Venezuela. Lý do thương mại rất rõ ràng: dầu Venezuela thường rẻ hơn và mang lại biên độ lợi nhuận lọc dầu cao hơn so với nhiều loại dầu thô khác, nhờ vào đặc tính nặng của nó.

Một câu chuyện đầy hứa hẹn khác là của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Ấn Độ (ONGC). Thông qua công ty con ONGC Videsh, tập đoàn này nắm giữ cổ phần tại hai mỏ dầu ở Venezuela: San Cristobal và Carabobo. Tuy nhiên, sản lượng từ các mỏ này đã sụt giảm nghiêm trọng trong nhiều năm do tình trạng quản lý yếu kém và thiếu đầu tư tại Venezuela.

Hơn 500 triệu USD cổ tức từ các tài sản này của ONGC vẫn bị mắc kẹt tại Venezuela do các lệnh trừng phạt và khủng hoảng kinh tế. Các nhà quản lý ONGC kỳ vọng rằng bất kỳ nhượng bộ nào của Mỹ sẽ cho phép họ giành được quyền kiểm soát vận hành lớn hơn và khôi phục sản lượng, đồng thời có thể tiếp cận được số tiền cổ tức khổng lồ bị kẹt lại.

Cuộc điện đàm Modi-Rodríguez và những bước đi thầm lặng

Trong khi tuyên bố của ông Trump nghe có vẻ đột ngột, thực tế đã có những bước chuẩn bị ngoại giao thận trọng diễn ra trước đó.

Một ngày trước khi ông Trump lên tiếng, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã có một cuộc điện đàm với Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez. Đây được ghi nhận là cuộc tiếp xúc cấp cao đầu tiên giữa hai bên kể từ khi chính quyền của cựu Tổng thống Nicolás Maduro sụp đổ.

Trong cuộc trò chuyện, hai nhà lãnh đạo đã đồng ý “tiếp tục làm sâu sắc và mở rộng quan hệ đối tác song phương trên tất cả các lĩnh vực”, với tầm nhìn chung đưa quan hệ Ấn Độ-Venezuela lên tầm cao mới.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ (MEA) cho biết các lĩnh vực hợp tác bao gồm thương mại, đầu tư, năng lượng, công nghệ số, y tế và nông nghiệp. Cuộc điện đàm này rõ ràng đã thiết lập nền tảng chính trị cần thiết cho bất kỳ thỏa thuận năng lượng nào trong tương lai, cho thấy New Delhi đã chủ động và không bị động trong ván bài địa chính trị này.

Từ “Tuyên bố đơn phương” đến “Sự bắt nạt thương mại”

Phản ứng từ các bên liên quan cho đến nay khá dè dặt. Các phương tiện truyền thông Ấn Độ như NDTV và Hindustan Times đưa tin về tuyên bố của ông Trump nhưng đều không có bất kỳ phản hồi chính thức ngay lập tức nào từ chính phủ Ấn Độ. Sự im lặng này có thể được hiểu là New Delhi đang thận trọng xem xét và không muốn vội vàng xác nhận một thỏa thuận vẫn còn ở dạng “ý tưởng”.

Tại Trung Quốc, Global Times dẫn lời Giáo sư Lý Hải Đông từ Đại học Ngoại giao Trung Quốc, nhận định rằng tuyên bố của ông Trump chỉ là một tuyên bố đơn phương. Giáo sư Lý chỉ ra rằng quan hệ Mỹ-Ấn thời gian gần đây rất bất ổn, và các tuyên bố của chính quyền Mỹ thường “thiếu nhất quán, không thể đoán trước và không đáng tin cậy”. Ông cho rằng nhiều quốc gia, trong đó có Ấn Độ, sẽ phải thận trọng khi đối phó với Mỹ.

Quan trọng hơn, vị chuyên gia này chỉ trích cách tiếp cận của Mỹ là mang tính “bắt nạt” trong thương mại quốc tế, sử dụng sức mạnh của mình để buộc các nước khác tuân theo luật chơi của Mỹ. “Hành vi đơn phương và nặng nề như vậy đang phá hoại các chuẩn mực giao dịch dầu mỏ và thương mại quốc tế nói chung”, Giáo sư Lý nhận định.

Quan điểm này cũng phản ánh một cách gián tiếp mối lo ngại của Bắc Kinh về việc Mỹ đang tìm cách kiểm soát các nguồn tài nguyên chiến lược trên toàn cầu, bao gồm cả ở Venezuela.

Mỹ với Venezuela: Từ kiểm soát đến phân phối

Bối cảnh then chốt làm cho tuyên bố của ông Trump trở nên khả thi là sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách của Mỹ đối với Venezuela. Trong tuần trước khi ông Trump đưa ra tuyên bố, chính quyền Mỹ đã dỡ bỏ một số biện pháp trừng phạt đối với ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela, với mục đích tạo điều kiện dễ dàng hơn cho các công ty Mỹ bán dầu thô của nước này.

Động thái này không đơn thuần là nới lỏng. Ông Trump từng tuyên bố vào tháng trước rằng Mỹ sẽ kiểm soát việc bán dầu của Venezuela và giúp hồi sinh ngành công nghiệp dầu mỏ đã bị tàn phá bởi nhiều năm trừng phạt. Trên chuyên cơ Không lực 1, ông còn nói thêm: “Chúng tôi và Venezuela sẽ chia sẻ lợi nhuận từ dầu mỏ... Chúng tôi sẽ bán rất nhiều dầu, và chúng tôi sẽ lấy một phần, họ sẽ lấy nhiều phần”.

Tuyên bố này vấp phải chỉ trích từ Bắc Kinh. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh vào đầu tháng 1 đã lên án, cho rằng việc Mỹ yêu cầu Venezuela chỉ đối tác độc quyền với Mỹ về sản xuất dầu là “một sự bắt nạt nghiêm trọng vi phạm luật pháp quốc tế và xâm phạm chủ quyền của Venezuela”.

Kết luận: Một ván cờ lớn mới chỉ vừa khai cuộc

Tuyên bố của Tổng thống Trump về một thỏa thuận “ý tưởng” để Ấn Độ mua dầu Venezuela đã mở ra một chương mới phức tạp trong địa chính trị năng lượng toàn cầu. Nó đánh dấu một chiến thắng bước đầu cho chiến lược sử dụng sức ép thương mại của Washington nhằm tách Ấn Độ khỏi Nga, đồng thời hé lộ tham vọng kiểm soát và định hướng dòng chảy tài nguyên từ Venezuela của Mỹ.

Tuy nhiên, con đường từ “ý tưởng” đến hiện thực còn nhiều chông gai. Sự im lặng từ New Delhi cho thấy Ấn Độ vẫn đang tính toán kỹ lưỡng để bảo vệ lợi ích an ninh năng lượng và chủ quyền ngoại giao của mình. Việc mời chào Trung Quốc tham gia lại càng làm cho bức tranh thêm phần phức tạp, biến Venezuela tiềm năng trở thành một mặt trận cạnh tranh mới giữa các cường quốc.

Bài toán cuối cùng vẫn là bài toán kinh tế: liệu dầu Venezuela có đủ hấp dẫn về giá cả, chất lượng và độ ổn định để thay thế hoàn toàn nguồn cung giá rẻ từ Nga mà Ấn Độ đã quen thuộc? Câu trả lời sẽ quyết định liệu thỏa thuận này có tồn tại lâu dài hay chỉ là một nước cờ chính trị ngắn hạn. Dù kết quả thế nào, sự dịch chuyển này đã cho thấy rõ ràng một chân lý: trong thế giới ngày nay, các đường ống dẫn dầu không chỉ vận chuyển nhiên liệu, mà còn cả những toan tính địa chính trị nặng nề.