Niềm tin tiêu dùng Mỹ rơi tự do xuống đáy 12 năm

Bức tranh kinh tế Mỹ bước vào năm 2026 với hai mảng màu đối lập: niềm tin của người tiêu dùng, động lực chính của tăng trưởng, đã sụp đổ xuống mức thấp nhất kể từ năm 2014, trong khi ngành sản xuất địa phương vẫn chật vật trong vùng thu hẹp dài hạn.

Ngày 27/01/2026, hai chỉ số kinh tế quan trọng của Mỹ được công bố đã vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại về sức khỏe nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Chỉ số Niềm tin Tiêu dùng của Hội đồng Hội nghị (CB) đã giáng một đòn mạnh vào tâm lý thị trường khi lao dốc 9.7 điểm, chạm đáy ở mức 84.5 - mức thấp nhất kể từ tháng 5/2014, thậm chí vượt qua cả điểm đáy trong đại dịch COVID-19.

Trong khi đó, Chỉ số Sản xuất Richmond của Fed, dù có cải thiện nhẹ lên -6 điểm, vẫn nằm trong vùng âm suốt 11 tháng liên tiếp, phản ánh những khó khăn dai dẳng của khu vực sản xuất.

Sự sụp đổ của niềm tin, được dẫn dắt bởi nỗi lo sâu sắc về việc làm, lạm phát và triển vọng thu nhập, không chỉ là một con số thống kê mà còn là tiếng nói tập thể của hàng triệu người tiêu dùng Mỹ đang ngày càng thận trọng, đặt ra dấu hỏi lớn về khả năng phục hồi bền vững của nền kinh tế trong năm 2026.

Sự sụp đổ toàn diện

Theo báo cáo chi tiết, sự sụt giảm mạnh mẽ của Chỉ số Niềm tin Tiêu dùng xuống 84.5 điểm là kết quả của sự suy giảm đồng loạt trên tất cả các mặt.

Chỉ số Đánh giá Hiện Trạng (Present Situation Index), phản ánh nhận định về điều kiện kinh doanh và việc làm hiện tại, đã giảm mạnh 9.9 điểm xuống còn 113.7. Song song đó, Chỉ số Kỳ vọng (Expectations Index) - thước đo triển vọng thu nhập, kinh doanh và thị trường lao động trong sáu tháng tới, cũng giảm 9.5 điểm xuống 65.1.

Đáng chú ý, chỉ số kỳ vọng này đã liên tục nằm dưới ngưỡng 80 trong 12 tháng qua, một mức mà các nhà kinh tế học thường coi là tín hiệu cảnh báo sớm cho một cuộc suy thoái kinh tế tiềm tàng.

Bà Dana M. Peterson, Kinh tế trưởng của The Conference Board, nhận định: “Niềm tin người tiêu dùng đã sụp đổ trong tháng 1, khi lo ngại của người tiêu dùng về cả tình hình hiện tại lẫn triển vọng tương lai đều sâu sắc hơn. Tất cả năm thành phần của chỉ số đều suy giảm.”

Các phản hồi tự do từ người tiêu dùng tiếp tục nghiêng về phía bi quan, với những đề cập thường xuyên đến giá cả, lạm phát, giá dầu khí và thực phẩm. Đồng thời, mối lo ngại về thuế quan, thương mại, chính trị và thị trường lao động tăng lên rõ rệt, cùng với các vấn đề về bảo hiểm y tế và chiến tranh cũng được nhắc đến nhiều hơn.

Thị trường lao động: Cảnh báo sớm từ cảm nhận của công chúng

Một trong những tín hiệu đáng báo động nhất đến từ nhận định về thị trường lao động. Tỷ lệ người tiêu dùng cho rằng “việc làm dồi dào” đã giảm từ 27.5% xuống còn 23.9%, trong khi tỷ lệ cho rằng “việc làm khó tìm” tăng từ 19.1% lên 20.8%.

Chênh lệch lao động (labor differential) - tức phần trăm người thấy việc làm dồi dào trừ đi phần trăm thấy khó tìm, tiếp tục thu hẹp và đạt mức thấp nhất (ngoại trừ thời kỳ đại dịch) kể từ năm 2016.

Điều này cho thấy người tiêu dùng đang cảm nhận được sự thay đổi trên thị trường việc làm sớm hơn so với các dữ liệu chính thức, dự báo rủi ro tỷ lệ thất nghiệp có thể tăng cao hơn trong các tháng tới.

Triển vọng ảm đạm và sự phân hóa trong chi tiêu

Nhìn về tương lai, tâm lý càng trở nên ảm đạm. Chỉ 15.6% người tiêu dùng kỳ vọng điều kiện kinh doanh sẽ cải thiện, con số này giảm từ 18.7%, trong khi 22.9% dự báo sẽ xấu đi.

Về việc làm, chỉ 13.9% mong đợi có nhiều việc làm hơn, so với 28.5% lo ngại sẽ ít việc làm hơn. Kỳ vọng về thu nhập cũng giảm sút. Sự thận trọng này được phản ánh trực tiếp trong kế hoạch chi tiêu.

Ý định mua sắm các mặt hàng lớn như ô tô mới, thiết bị gia dụng giảm rõ rệt. Kế hoạch mua nhà tiếp tục xu hướng giảm. Người tiêu dùng có xu hướng chuyển dịch chi tiêu dịch vụ sang các hạng mục thiết yếu và giá rẻ hơn như ăn uống ngoài hay sửa chữa xe.

Phân tích từ ING Think chỉ ra một nghịch lý quan trọng: mối quan hệ truyền thống giữa niềm tin và chi tiêu dường như đã bị phá vỡ. Dù niềm tin ở mức thường tương ứng với chi tiêu ì ạch, tiêu dùng thực tế vẫn tăng 3.5% trong quý III/2025.

Lý giải cho điều này là sự phân hóa sâu sắc trong nền kinh tế Mỹ. Chi tiêu hiện chủ yếu được dẫn dắt bởi 20% hộ gia đình giàu nhất - nhóm nắm giữ 70% tài sản hộ gia đình, ít chịu ảnh hưởng từ thuế quan và có việc làm ổn định hơn. Trong khi đó, 60% hộ gia đình thu nhập trung bình và thấp đang chật vật với lo ngại về việc làm và sức mua bị thu hẹp.

Khu vực sản xuất địa phương

Trong bối cảnh niềm tin tiêu dùng sụp đổ, dữ liệu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang Richmond về lĩnh vực sản xuất tại Quận 5 lại cho thấy một tia sáng le lói, dù rất mong manh. Chỉ số sản xuất tổng hợp Richmond cho tháng 1/2026 đạt -6 điểm, cải thiện nhẹ so với mức -7 điểm của tháng trước và tốt hơn dự báo.

Tuy vậy, con số này vẫn đánh dấu tháng thứ 11 liên tiếp chỉ số nằm trong vùng thu hẹp (dưới 0), khẳng định một giai đoạn khó khăn kéo dài.

Sự cải thiện đến chủ yếu từ hai thành phần: chuyên chở hàng (shipments) tăng từ -11 lên -5, và đơn đặt hàng mới (new orders) tăng nhẹ từ -8 lên -6.

Tuy nhiên, mặt trái đáng lo ngại nằm ở chỉ số việc làm (employment), vốn đã giảm từ -1 xuống -6. Sự sụt giảm này phản ánh áp lực tiếp tục đè nặng lên lực lượng lao động trong lĩnh vực sản xuất, khi các doanh nghiệp có xu hướng thận trọng trong tuyển dụng hoặc thậm chí cắt giảm nhân sự.

Các doanh nghiệp trong khu vực tiếp tục báo cáo điều kiện kinh doanh yếu, chịu áp lực từ chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng cao, trong khi khả năng chuyển chi phí này cho người tiêu dùng là hạn chế.

Dù vậy, một tín hiệu tích cực duy nhất đến từ triển vọng tương lai. Chỉ số kỳ vọng cho đơn đặt hàng mới trong 6 tháng tới đã tăng lên 36, và kỳ vọng về chuyên chở hàng tăng lên 34. Điều này cho thấy bản thân các nhà sản xuất có niềm tin rằng giai đoạn khó khăn nhất có lẽ đã qua, và họ dự kiến một sự phục hồi nhu cầu trong nửa cuối năm.

Bối cảnh kinh tế vĩ mô rộng lớn hơn

Hai dữ liệu trái chiều này xuất hiện giữa một cuộc tranh luận sôi nổi về triển vọng kinh tế Mỹ 2026, nơi tồn tại một khoảng cách lớn giữa kỳ vọng lạc quan của chính quyền và dự báo thận trọng từ Phố Wall.

Viễn cảnh lạc quan của Washington và thực tế phân hóa

Một số quan chức cấp cao đưa ra những dự báo tăng trưởng GDP lên tới 4-5% cho năm 2026, dựa trên làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và các chính sách kích thích tài khóa như cắt giảm thuế.

Tuy nhiên, các định chế độc lập như Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) và Cục Dự trữ Liên bang (Fed) lại dự báo mức tăng trưởng khiêm tốn hơn nhiều, chỉ từ 1.8% đến 2.5%. Sự thận trọng này xuất phát từ nỗi lo về lạm phát có thể bùng phát trở lại nếu các biện pháp kích thích được áp dụng vào một nền kinh tế vận hành đã hết công suất.

Thực tế khó khăn hơn nhiều so với các con số vĩ mô. Một thống kê đáng chú ý cho thấy tỷ trọng thu nhập lao động trong GDP đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1947, chỉ còn 53.8% vào quý III/2025.

Điều này có nghĩa là lợi nhuận từ tăng trưởng kinh tế trong những năm gần đây đang chảy vào túi của giới chủ sở hữu vốn nhiều hơn là người lao động, làm trầm trọng thêm bất bình đẳng và giải thích phần nào cho tâm lý bi quan lan rộn trong đại chúng, bất chấp các chỉ số tổng thể có vẻ tích cực.

Diễn giải của giới chuyên gia và kỳ vọng chính sách

Phản ứng từ giới phân tích và truyền thông tài chính lớn là nhất quán. Các hãng tin như Bloomberg, Reuters, Wall Street Journal và Financial Times đều đồng loạt nhận định đây là mức niềm tin thấp nhất trong hơn một thập kỷ.

Phân tích từ ZeroHedge cũng chỉ ra rằng kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng đã giảm mạnh, phù hợp với xu hướng được ghi nhận trong khảo sát của Đại học Michigan.

Sự kết hợp giữa niềm tin sụp đổ và lạm phát được kiểm soát đã củng cố mạnh mẽ kỳ vọng thị trường về một chính sách tiền tệ ôn hòa từ Fed. ING dự báo Fed sẽ tiếp tục lộ trình nới lỏng với ít nhất hai lần cắt giảm lãi suất nữa trong năm 2026 để hỗ trợ tăng trưởng và bảo vệ nền kinh tế khỏi nguy cơ suy yếu.

Mục tiêu của Fed lúc này là đi trên một lằn ranh mỏng: cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát, và xoa dịu những quan ngại sâu sắc của công chúng về việc làm và chi phí sinh hoạt.

Hàm ý cho thị trường tài chính và nhà đầu tư

Sự sụt giảm mạnh của niềm tin tiêu dùng ngay lập tức tạo ra những hiệu ứng trên thị trường tài chính. Đồng đô la Mỹ (USD) chịu áp lực giảm giá trước viễn cảnh Fed có thể phải nới lỏng chính sách sâu hơn để đối phó với tâm lý yếu kém. Ngược lại, vàng tiếp tục được hưởng lợi, tiến sát mốc 5,200 USD/ounce, được hỗ trợ bởi sự bất ổn về kinh tế và địa chính trị.

Đối với nhà đầu tư, đặc biệt trên thị trường ngoại hối, những diễn biến này cần được theo dõi sát sao. Sự bi quan của người tiêu dùng, nếu dẫn đến chi tiêu thực tế suy yếu, sẽ trực tiếp làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế, từ đó khiến đồng USD mất sức hấp dẫn. Tuy nhiên, mọi chuyện không đơn giản.

Rủi ro suy thoái tiềm ẩn cũng có thể thúc đẩy dòng tiền tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn, trong đó có trái phiếu chính phủ Mỹ, và điều này lại có thể hỗ trợ đồng USD trong một số tình huống. Bên cạnh đó, sức mạnh từ 20% hộ gia đình giàu nhất vẫn có thể tiếp tục duy trì một phần động lực chi tiêu, khiến cho các tác động trở nên phức tạp và khó dự báo tuyệt đối.

Kết luận

Sự sụp đổ thảm hại của niềm tin tiêu dùng xuống mức thấp nhất 12 năm không chỉ là một con số thống kê lạnh lùng. Nó là tiếng vọng trung thực nhất từ cuộc sống của hàng triệu người Mỹ bình thường - những người đang cảm thấy bất an trước một thị trường lao động đầy bất ổn, lo lắng về việc làm và thu nhập trong tương lai, và mệt mỏi vì chi phí sinh hoạt vẫn ở mức cao.

Trong khi đó, sự phục hồi mong manh của khu vực sản xuất địa phương, với việc làm vẫn tiếp tục sụt giảm, không đủ để bù đắp cho cú sốc tâm lý này.

Bước vào năm 2026, thách thức lớn nhất của nền kinh tế Mỹ có lẽ không còn là đạt được những con số tăng trưởng GDP ấn tượng, mà là khôi phục lại cảm giác an toàn và lạc quan cơ bản cho đại bộ phận người dân. Câu chuyện về một nền kinh tế phân hóa sâu sắc, nơi sự thịnh vượng chỉ tập trung trong tay một nhóm thiểu số, đang làm xói mòn nền tảng của niềm tin.

Sức khỏe thực sự và bền vững của bất kỳ nền kinh tế nào cuối cùng vẫn được đo lường bằng sự tự tin và an tâm của chính những người vận hành nó mỗi ngày. Và theo thước đo đó, nền kinh tế số một thế giới đang có những dấu hiệu mệt mỏi đáng để lắng nghe.