Ngân sách Anh 2026: 22 tỷ Bảng dư địa tài chính của Rachel Reeves đang tan biến nhanh chóng

Khoảng trống tài chính 21.7 tỷ bảng mà Bộ trưởng Rachel Reeves dày công tạo ra để chứng minh sự ổn định đang bị xói mòn nhanh chóng bởi một loạt yếu tố: từ những cú “đảo chính” chính sách chóng vánh, các dự án hạ tầng “hút tiền” vô đáy, cho đến sự sụt giảm bất ngờ của dòng người nhập cư và gánh nặng năng lượng tăng cao.

Đầu năm 2026, nền kinh tế Anh Quốc đối mặt với một nghịch lý rõ rệt. Trong khi Thủ tướng Keir Starmer và Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves nỗ lực trình bày hình ảnh Vương quốc Anh như một “ngọn hải đăng ổn định” tại Diễn đàn Davos, thì trên thực tế, chính “khoảng đệm” an toàn tài chính trọng yếu của họ đang nhanh chóng thu hẹp.

Khoản dư địa tài chính (fiscal headroom) trị giá 21.7 đến 22 tỷ bảng – vốn được xây dựng thông qua đợt tăng thuế mạnh tay lên tới 26 tỷ bảng trong ngân sách tháng 11/2025 – đang bị đe dọa nghiêm trọng chỉ sau vài tuần.

Các phân tích từ Bloomberg Economics cảnh báo rằng, hàng loạt áp lực có thể “nuốt chửng” tới hai phần ba khoản tiền quý giá này, đặt ra câu hỏi lớn về sự ổn định tài chính công mà chính phủ Lao động đang cố gắng thể hiện.

“Khoảng trống” £22 tỷ bốc hơi chỉ trong sáu tuần

Sự bất ổn bắt đầu từ chính những thay đổi chính sách nhanh chóng của chính phủ. Chỉ trong vòng 24 giờ, công chúng chứng kiến hai sự đảo chiều đáng kể. Đầu tiên là việc rút lại kế hoạch bắt buộc sử dụng Digital ID để chứng minh quyền làm việc, một chính sách từng được quảng bá như công cụ then chốt để kiểm soát di cư bất hợp pháp. Thay vào đó, chính phủ chuyển sang hình thức tự nguyện sử dụng e-visa hoặc e-passport, một động thái mà BBC và Reuters mô tả là “một trong những cú đảo chính lớn nhất” của đảng Lao động kể từ khi lên nắm quyền.

Tiếp theo là những thay đổi liên tục đối với kế hoạch Đường sắt Northern Powerhouse. Dự án này đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, đặc biệt khi một phần của nó bị ảnh hưởng bởi việc cắt giảm dự án đường sắt cao tốc HS2 trước đó. Sự thiếu nhất quán này không chỉ làm giảm niềm tin của thị trường mà còn có tác động tài chính trực tiếp.

Các chuyên gia từ The Times ước tính rằng chỉ riêng những thay đổi chính sách nhanh chóng này đã khiến bà Reeves mất ít nhất 3 tỷ bảng từ khoản dư địa. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ giảm nhẹ từng giúp tăng thêm khoảng 3.7 tỷ bảng dư địa, nhưng lợi ích đó gần như bị triệt tiêu bởi chi phí của các cú “đảo chính”.

“Hố đen” ngân sách HS2

Đằng sau sự bất ổn chính sách ngắn hạn là những vấn đề cấu trúc sâu xa trong quản lý đầu tư công, mà dự án đường sắt cao tốc HS2 là ví dụ điển hình. Được công bố từ hơn 15 năm trước với tầm nhìn kết nối London, Leeds và Manchester, dự án giờ đã bị cắt giảm chỉ còn đoạn từ London đến Birmingham.

Tuy nhiên, chi phí không ngừng phình to. Financial Times đưa tin tổng chi phí ước tính mới do Giám đốc điều hành Mark Wild công bố có thể vượt mốc 100 tỷ bảng, biến mỗi kilomet đường sắt này trở thành một trong những tuyến đường đắt đỏ nhất thế giới.

Điều nghịch lý là phần lớn tuyến đường chỉ xuyên qua các vùng đồi xanh thoai thoải, không phải địa hình phức tạp. Sự đội vốn khổng lồ phản ánh một vấn đề cố hữu: ngân sách dường như bị hút vào chi phí hành chính, pháp lý và quản lý thay vì chuyển thành giá trị hữu hình.

The Guardian ghi nhận hợp đồng xây dựng ban đầu trị giá 19.5 tỷ bảng đã đội lên 26 tỷ bảng dù mới hoàn thành hơn nửa chặng đường. Như một nhà phân tích độc lập nhận xét, lý thuyết số nhân kinh tế của Keynes gặp khó khăn thế nào khi thứ được “nhân lên” chỉ là giấy tờ và các cuộc họp, thay vì công việc thực tế của kỹ sư và công nhân xây dựng.

Vấn đề tương tự xuất hiện trong lĩnh vực quốc phòng với chương trình xe bọc thép Ajax. Dù chi phí đầu tư lên tới 6-10 tỷ bảng, dự án liên tục gặp sự cố nghiêm trọng. Các báo cáo từ The Times và Reuters cho thấy xe gây rung lắc mạnh khiến binh sĩ nôn mửa, run rẩy không kiểm soát được hoặc bị yếu chân. Toàn bộ chương trình thử nghiệm đã bị tạm dừng vào cuối năm 2025 sau khi thêm nhiều binh sĩ bị thương.

Đây là minh chứng cho thấy sự lãng phí không chỉ dừng ở mức “không tạo ra giá trị”, mà thậm chí có thể tạo ra giá trị âm – gây hại trực tiếp cho chính những người nó được thiết kế để bảo vệ.

Tranh cãi về di cư

Một yếu tố bất ngờ khác đang gây áp lực lên ngân sách là sự sụt giảm mạnh của di cư ròng (net migration). Các dự báo mới nhất cho thấy con số này có thể giảm xuống 0 hoặc thậm chí âm vào cuối năm 2026, thấp hơn hàng trăm nghìn người so với ước tính trước đây của Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR).

Sự sụt giảm này tạo ra một nghịch lý trong tranh luận kinh tế. Trong khi giới tinh hoa chính trị và kinh tế truyền thống luôn coi nhập cư là động lực tăng trưởng và nguồn bổ sung cho ngân sách, thì thực tế tại Anh cho thấy giai đoạn nhập cư ồ ạt lại trùng với thời kỳ kinh tế trì trệ.

Gần đây, chuyên gia Charlie McCurdy từ Viện Resolution Foundation, người có liên kết với đảng Lao động, cảnh báo rằng việc giảm 200,000 người di cư ròng một cách bền vững có thể khiến ngân sách thiệt hại tới 20 tỷ bảng vào cuối thập kỷ – tương đương với việc cắt giảm 2p thuế thu nhập cơ bản. Tác động ngắn hạn cũng đáng kể, với ước tính giảm khoảng 9-10 tỷ bảng thu ngân sách nếu mức di cư thấp hơn 100,000 người mỗi năm.

Tuy nhiên, những dự báo này vấp phải nhiều chỉ trích. Các nhà phân tích hoài nghi chỉ ra sự mâu thuẫn cơ bản: nếu nhập cư thực sự có lợi cho ngân sách đến vậy, tại sao tình hình tài chính công của Anh vẫn rất tồi tệ trong những năm di cư cao? Hơn nữa, việc dựa vào các ước tính dài hạn của OBR – một cơ quan có thành tích dự báo được một số chuyên gia mô tả là “một trong những chỉ báo ngược thành công nhất” – khiến những con số này càng thêm phần đáng ngờ. Cựu Chủ tịch OBR Robert Chote thậm chí còn chỉ trích rằng các quy tắc tài chính mới của bà Reeves không đủ mạnh để kiểm soát nợ công trong dài hạn.

Năng lượng đắt đỏ

Đằng sau tất cả những thách thức ngân sách là một vấn đề cơ bản hơn: chi phí năng lượng cao của Vương quốc Anh. Trên một số phương diện, giá điện tại Anh thuộc hàng đắt đỏ nhất thế giới, trực tiếp làm suy yếu sức cạnh tranh công nghiệp và thúc đẩy quá trình phi công nghiệp hóa.

Gần đây, Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband tuyên bố thành công trong vòng đấu giá kỷ lục, trao hợp đồng cho 8.4GW điện gió ngoài khơi, đủ cung cấp điện cho hơn 12 triệu hộ gia đình. Tuy nhiên, thành tựu này đi kèm với cái giá không nhỏ. Giá trợ cấp cho các dự án gió mới này được tiết lộ là cao hơn 11% so với vòng đấu giá trước, và theo phân tích của chuyên gia Andrew Montford, sẽ làm tăng hóa đơn điện của mỗi hộ gia đình thêm 65 bảng mỗi năm.

Một vấn đề khác là khoảng cách giữa công suất lý thuyết và sản lượng thực tế. Vào thời điểm công bố, toàn bộ đội tàu điện gió của Anh chỉ sản xuất được khoảng 8.9GW, tức là thấp hơn nhiều so với tổng công suất lắp đặt. Điều này cho thấy những tuyên bố về “cung cấp điện cho 12 triệu hộ gia đình” cần được hiểu một cách thận trọng. Trong bối cảnh lạm phát vẫn là mối lo, việc tăng thêm gánh nặng chi phí năng lượng chỉ làm trầm trọng thêm áp lực lên các hộ gia đình và doanh nghiệp, tiếp tục vòng xoáy làm suy yếu nền kinh tế và thu hẹp cơ sở thuế.

Kết luận

Tình hình tài chính công Anh Quốc đầu năm 2026 phơi bày một thực tế phức tạp. Khoản dư địa 22 tỷ bảng – biểu tượng cho cam kết ổn định của chính phủ Lao động – đang bị xói mòn bởi một cơn bão hoàn hảo: những thay đổi chính sách thiếu nhất quán, các dự án hạ tầng phình chi phí kinh niên, biến động nhân khẩu học bất ngờ và gánh nặng năng lượng cố hữu.

Tất cả những yếu tố này đều có điểm chung: chúng phản ánh khoảng cách ngày càng lớn giữa hoạch định chính sách và thực tế kinh tế. Các dự báo của OBR liên tục sai lệch, các dự án quy mô quốc gia không kiểm soát được ngân sách, và những lập luận kinh tế truyền thống (như tác động của di cư) tỏ ra không còn phù hợp với thực tiễn. Trong khi đó, giới tinh hoa chính trị vẫn tiếp tục quảng bá hình ảnh về sự ổn định và triển vọng, như tại Diễn đàn Davos, tạo nên một sự tách biệt rõ rệt so với những con số và sự kiện trên thực tế.

Như lời một nhà phân tích độc lập nhận xét, điều nước Anh cần lúc này không phải là những tầm nhìn xa vời hay những con số ngân sách đẹp đẽ nhưng mong manh, mà là năng lực thực thi sắc bén, tính minh bạch tuyệt đối và trách nhiệm giải trình rõ ràng cho từng đồng bỏ ra. Các vấn đề từ HS2, Ajax, chính sách di cư cho đến năng lượng đều cho thấy nhu cầu cấp thiết phải cải cách sâu sắc trong quản trị công và hoạch định chính sách dài hạn.

Cho đến khi khoảng cách này được thu hẹp, sự ổn định tài chính mà chính phủ tìm kiếm sẽ mãi chỉ là một mục tiêu di động, và câu hỏi về một tầng lớp chính trị sống tách biệt với thực tế kinh tế vẫn sẽ còn ám ảnh nước Anh trong nhiều năm tới.